Πρόσκληση για συμμετοχή

Κάντε αριστερό κλικ πάνω στην πρόσκληση για να προβληθεί σε μεγέθυνση ή εδώ για να την "κατεβάσετε" σε μορφή doc

Να είσαι εκεί…

ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΚΕΙ…⁽¹⁾ Οι αρχές του προγράμματος «Σωτηρία» , όπως της έζησα η ίδια

Ρεγγίνα Μπελλιόν⁽²⁾

Άννα Εμμανουηλίδου

Η συγγραφέας περιγράφει ένα «επικίνδυνο πείραμα αυτοβοήθειας» στον φιλικό της κύκλο. Έναν τρόπο να συνοδεύσει κανείς μια ψύχωση χωρίς ψυχιατρική. Η βοήθεια αυτή προέκυψε ως ανάγκη σε περίοδο που δεν υπήρχε άλλη διέξοδος και βασιζόταν στην προσωπική εμπιστοσύνη. Οι φίλοι έμεναν μαζί, τολμούσαν μαζί, έπρατταν αυθόρμητα και χωρίς εμπειρία κατά τη διάρκεια της κρίσης. Και έμαθαν μέσα από την πράξη πώς γίνεται. Αυτό ήταν πριν από 20 χρόνια. Η Ρεγγίνα Μπελλιόν περιγράφει με τρόπο εντυπωσιακό την εμπειρία της.

Όταν έχω ήδη «ξεφύγει», ένα νοσοκομείο δεν είναι ο τόπος που θα μου έκανε καλό. Υπάρχουν εναλλακτικές. Μα εγώ δεν είχα την παραμικρή ιδέα από αυτές τις εναλλακτικές. Δεν ενημερώθηκα για τίποτα, δεν σκεφτόμουν τίποτα και έτσι ξαναγλίστρησα σε μια νέα ψύχωση.

Δεν ήμουν ένας άνθρωπος. Ήμουν μια εικόνα που ταξίδευε στις εποχές αόρατη, αθάνατη, μοναχική ανάμεσα σ΄ αυτούς τους αδειανούς από ανθρώπους πλανήτες. Όφειλα να πληρώσω κάποιο χρέος, που δεν ήταν δικό μου. Ήταν ο μόνος τρόπος για να σωθεί το ηλιακό σύστημα από την καταστροφή. Το σπίτι μου δεν υπήρχε πια. Περπατούσα μέσα σε μια έρημο, όπου σφύριζε ο αέρας. Δεν ήταν μέρα, ούτε νύχτα. Κι αυτό θα συνεχιζόταν για πάντα, μια και ήμουν αθάνατη. Σε τι χρησίμευε που γνώριζα τις κρυφές συνδέσεις του κόσμου, που είχα μπρος στα μάτια μου τον τύπο που εξηγούσε το σύμπαν; Έλαμπε μπρος μου σε φωτεινά πράσινα γράμματα νέον πάνω από το τηλέφωνο, ο στόχος της επιστήμης μού ήταν πια ορατός και πλήρως αδιάφορος. Έπαιρνα τηλέφωνα. Γέμισα κάποιους τηλεφωνητές με μηνύματα. Ήθελα να ξέρω αν οι φίλοι μου ζουν ακόμη, αν γλίτωσαν από την συντέλεια του κόσμου.

***

«Στην έρημό μου κάποιος μου έφτιαχνε τσάι»

Λίγο μετά όλα ήταν αλλιώς. Στην έρημό μου κάποιος μου έκανε τσάι. Με ξάπλωσαν και δεν με άφηναν πια να μιλώ. Ασώματα όντα, κάτι σαν σχήματα, φρόντιζαν να παραμείνω ξαπλωμένη. Μου πίεζαν ρυθμικά τα χέρια πάνω στην κοιλιά μου, μέχρι η αναπνοή μου να γίνει κανονική. Είχαν τα πρόσωπα των φίλων μου, ήταν η τέλεια απομίμηση. Αυτοί οι εισβολείς είχαν τρομερά πράγματα στο μυαλό τους. Μόνο μια θυσία, ο θάνατός μου, θα μπορούσε να τους εξευμενίσει. Έπρεπε να κρεμαστώ. Αμέσως. Μα κάποιος με κρατούσε σφιχτά. Χτυπιόμουν από δω κι από κει, μα κατάφεραν να με ξαναξαπλώσουν. Αυτός ο αγώνας επαναλήφθηκε, όπως μου φάνηκε, χρόνια ολόκληρα.

Αργότερα καθόταν δίπλα μου μια φίλη και μου είπε ότι κοιμήθηκα καμιά ωρίτσα. Φάνηκε να χαίρεται γι’ αυτό. Ακόμα πιο ύστερα μπόρεσα να αναγνωρίσω ένα παράθυρο, το παράθυρό μου. Κατάλαβα ότι έξω ήταν μέρα και ρώτησα τι μέρα είναι. Δεν κατάλαβα τίποτα από την απάντηση.

Εν τέλει αποδείχτηκε ότι για μια ολόκληρη εβδομάδα βρισκόμουν σε ψυχωσική κατάσταση και έπρεπε να με κρατούν σφιχτά τις πρώτες μέρες, για να μην κάνω καταστροφές και ανησυχήσω τους γείτονες. Κι έτσι αποφεύχθηκε από πρώτης αρχής όλος ο γνωστός μηχανισμός: γείτονες, αστυνομία, δικαστής, ασθενοφόρο, ψυχιατρική, νευροληπτικά και όλες οι δυσκολίες που ακολουθούν μια παραμονή στο ψυχιατρείο.

Αντιλαμβανόμουν την πραγματικότητα στην αρχή μόνο αποσπασματικά. Συνέχιζαν βέβαια να τρέχουν μπρος μου ψυχωσικά φίλμ, αλλά μπορούσα να αναγνωρίσω πίσω απ’ αυτά την πραγματικότητα. Στο τέλος η πραγματικότητα ήταν πιο ξεκάθαρη και ήταν πια στο χέρι μου να επιλέξω πόσο χώρο θα άφηνα στα ψυχωσικά «φίλμ».

Οι φίλοι μου είχαν εξαντληθεί, αλλά ήταν ικανοποιημένοι, γιατί η κατάσταση δεν είχε ξεφύγει αυτή τη φορά από τον έλεγχο. Χαίρονταν από όσα κατάφεραν, πράγματα που δεν τους είχε δείξει και διδάξει κανείς, αλλά είχαν από μόνοι τους ανακαλύψει. Σε όλους μας έτρεμε ακόμα το έδαφος κάτω από τα πόδια μας και ο καθένας χρειαζόταν πια χρόνο για τον εαυτό του. Τελικά πήγα να πλυθώ και άρχισα να καταγίνομαι με απαραίτητες δουλειές στον κήπο και το σπίτι. Πεινούσα, κρύωνα – αυτό ήταν καλό, μπορούσα επιτέλους να ξανανιώσω το σώμα μου. Ένιωθα μια βαθιά ευγνωμοσύνη. Ήμουν ευγνώμων στους φίλους μου και ευγνώμων που ζούσα ακόμα.

Δεν ήμασταν μια συνηθισμένη ομάδα αυτοβοήθειας. Γνωριζόμασταν από τη ντίσκο ή μέσω κοινών φίλων. Αυτό που μας ήταν σημαντικό δεν ήταν η σκέψη της αυτοβοήθειας, αλλά όλα τα άλλα που κάναμε μαζί. Δε νιώθαμε καν ομάδα. Διαβάζαμε ο ένας στον άλλον βιβλία και ο ένας έκοβε τα μαλλιά του άλλου. Όποιος γκρίνιαζε πως τον πονάει η πλάτη του κέρδιζε ένα μασάζ. Όποιος έκανε κοπάνα από το σχολείο ερχόταν στο σπίτι μου, ξάπλωνε δίπλα μου στο κρεβάτι και κοιμόμασταν ως αργά το πρωί. Λέγαμε ο ένας στον άλλον τα όνειρα, τις επιθυμίες, τους φόβους μας. Ξέραμε ποιος από μας έβλεπε σε κρίσιμες φάσεις έναν μαύρο πάνθηρα, ποιος απέφευγε στο δρόμο το δάσκαλό του, γιατί πίστευε ότι με ένα κοίταγμα στα μάτια αυτός του μεταβίβαζε σκέψεις. Στην πορεία διαπιστώσαμε ότι και οι επτά μας είχαμε εμπειρίες παραισθήσεων, κατάθλιψης ή ιδεών καταδίωξης. Πέντε από μας είχαν πάρει κάποια ψυχοφάρμακα από γιατρούς. Τέσσερις είχαν γνωρίσει το ψυχιατρείο και ακούσιους εγκλεισμούς. Δε μας ενδιέφερε ιδιαίτερα αυτό. Σημαντική για μας ήταν η καθημερινότητά μας και ο χρόνος που περνούσαμε μαζί. Και για μένα ήταν σημαντικό πως είχα φίλους, παρόλο που είχα ξεφύγει απ’ όλα τα όρια και ήμουν μίλια μακριά από τον κόσμο των ανθρώπων. Με την τάση μου προς τη σχιζοφρένεια ήμουν, για να ήμαστε ειλικρινείς, μια περίπτωση για αναπηρική συνταξιοδότηση ήδη από πολύ νωρίς. Φυσικά υπήρχαν και φίλοι που δεν είχαν ούτε συμπτώματα, ούτε διάγνωση. Και γρήγορα κατανόησαν ότι στη ζωή κάθε ανθρώπου μπορεί να έρθει κάποια στιγμή, στην οποία μπορεί να αναπτύξει συμπτώματα, όπως παραισθήσεις, και πως αυτά δεν είναι ούτε τρελά, ούτε χωρίς νόημα.

Δεν είχαμε καθόλου σκεφτεί στην αρχή πως θα μπορούσαμε να ξανααντιμετωπίσουμε μια τόσο ακραία κατάσταση, όσο αυτή που σας περιέγραψα στην αρχή και πως κάποιος άλλος από μας θα ήταν στη θέση του ασθενούς. Το επικίνδυνο εγχείρημα αυτοβοήθειας που φέραμε σε πέρας δεν ήταν λοιπόν προγραμματισμένο. Καταλήξαμε εκεί, γιατί δεν θέλαμε να αφήσουμε ο ένας τον άλλον μόνο σε δύσκολες καταστάσεις.

Για τον έναν φίλο μας το θέμα ήταν πώς θα κατάφερνε να φέρει σε πέρας την επαγγελματική του εκπαίδευση χωρίς μεγάλα κενά. Για μια φίλη το αν θα έχανε την επιμέλεια των παιδιών της. Και για μένα, το αν θα κλεινόμουν μόνιμα σε κάποιο άσυλο. Ρισκάραμε λοιπόν την ανεξαρτησία, το αυτοκαθορισμό μας, την ποιότητα ζωή μας συνολικά. Γι΄ αυτόν ακριβώς το λόγο προσπαθούσαμε να στηρίξουμε όσο γινόταν ο ένας τον άλλον. Και ήταν ξεκάθαρο ότι όλα έπρεπε να γίνουν με απόλυτη μυστικότητα.

Αυτό που συνέβαινε στη δική μας αυτοβοήθεια, σε αντίθεση με την ψυχιατρική, ήταν κυρίως: το ότι μέναμε δίπλα σ’ αυτόν που υπέφερε. Αυτό ίσως ακούγεται εύκολο, αλλά δυσκολευόμασταν πολύ, κυρίως σε λεπτομέρειες. Για παράδειγμα, κανείς από μας δεν είχε καταφέρει να ζητήσει εγκαίρως βοήθεια. Τα τηλεφωνήματα έφταναν συνήθως μετά τα μεσάνυχτα, ο συνομιλητής μας μιλούσε εντελώς σχιζοφρενικά ή δεν καταλάβαινες καν τι έλεγε. Δεν υπήρχε άλλη δυνατότητα, απ’ το να τρέξουμε εκεί. Αν μπορούσαμε, τηλεφωνούσαμε αμέσως κάποιον, ο οποίος έπρεπε να οργανώσει τον ερχομό και άλλων προσώπων, για να κάνουμε βάρδιες. Όσο μεγαλύτερος είναι ο φόβος του ασθενούς, τόσο υψηλότερη η επιθετικότητά του. Και εννοούμε: καταστροφές αντικειμένων, αυτοτραυματισμούς, μελανιές σ΄ όσους συμμετείχαν.

Φυσικά ο ασθενής θέλει να πει τι του συμβαίνει. Γιατί αυτό που ζει είναι σημαντικό και περίεργο. Για παράδειγμα μιλάει για έναν όρκο, το παρασκήνιο του οποίου επιτέλους κατανοεί, ή είναι σίγουρος-η ότι το φαϊ έχει δηλητήριο. Θα μπορούσε επί ώρες να μιλά γι’ αυτό και αυτό θα έφερνε μαζί του μια σειρά από άγριες πράξεις. Όχι τώρα! Αργότερα, όταν η ψύχωση θα έχει περάσει, μπορεί να μιλήσει γι’ αυτό όσο θέλει. Αυτό είναι αναγκαίο, ώστε στη συνέχεια οι συμμετέχοντες να αντέξουν το γεγονός, έστω και εκ των υστέρων. Αλλά τώρα αυτό που έχει σημασία είναι η ηρεμία. Απαντάμε στις ερωτήσεις του, για να έχει ο ασθενής την αίσθηση του προσανατολισμού. Και του λέμε: «αυτό που ζεις είναι μια ψύχωση, περνάει κι εγώ θα μείνω μαζί σου».

***

«Νησίδες πραγματικότητας στη θάλασσα της ψύχωσης»

Βοηθητικός είναι κάποιος, του οποίου η παρουσία δεν βιώνεται με ανησυχία από τον ασθενή, και ο οποίος από μόνος του είναι αρκετά συγκροτημένος και μπορεί να κρατήσει για αρκετό χρόνο την ηρεμία του. Το κυριότερο καθήκον αυτού του «βοηθού-συνοδού» είναι να δημιουργεί ένα κλίμα ευχάριστης ηρεμίας, αυτονόητου και αισιοδοξίας και να περιμένει με φιλικότητα.

Είναι σημαντικό να βρει ο ενδιαφερόμενος μια κανονικότητα στην αναπνοή του και κατά το δυνατόν να είναι ξαπλωμένος-η. Μια ψύχωση, ακόμα κι αν διαρκέσει οκτώ και παραπάνω μέρες, μπορεί να αποκλιμακωθεί στο κρεβάτι, αν είναι πάντα κάποιος εκεί, τον οποίο ο ασθενής εμπιστεύεται.

Ο συνοδός αυτής της κατάστασης δεν είναι σε καμιά περίπτωση μάρτυρας μιας τρέλας χωρίς βάση. Γιατί ο ενδιαφερόμενος έχει κάθε τόσο σύντομα διαστήματα σύνδεσης με την πραγματικότητα. Είναι οι στιγμές κατά τις οποίες ο ίδιος ακούει και καταλαβαίνει αυτά που εμείς του λέμε ψιθυριστά και εφησυχαστικά. Σ’ αυτή ακριβώς τη στιγμή μπορούμε να επηρεάσουμε τη συμπεριφορά του ασθενούς. Τώρα είναι και η κατάλληλη στιγμή για να τον ξαπλώσει κανείς και να προσπαθήσει να επηρεάσει την αναπνοή του. Μόνο όταν η αναπνοή γίνει ήρεμη και κανονική, αρχίζει να φεύγει και ο φόβος.

Αυτά τα σύντομα διαστήματα, κατά τα οποία αναγνωρίζεται η πραγματικότητα, είναι νησίδες πραγματικότητας στη θάλασσα της ψύχωσης. Μπορεί κανείς να τις εμπιστευτεί αυτές τις νησίδες και να τις αξιοποιήσει. Κάθε φορά το ξαναδιαπιστώνουμε με έκπληξη και ευγνωμοσύνη. Όσο τραγική και να είναι η ψύχωση, η επόμενη νησίδα πραγματικότητας έρχεται, είναι στο δρόμο. Είναι στο χέρι του συνοδού το πώς θα την αξιοποιήσει. Όσο καλύτερα και όσο πιο ασφαλής νιώθει ο ασθενής σ’ αυτές τις νησίδες, τόσο πιθανότερο είναι αυτές να πολλαπλασιαστούν. Ακόμα κι αυτός που έχει διαλύσει το σπίτι, έχει σπάσει πράγματα και θέλει να κάνει επικίνδυνα πράγματα, βιώνει από καιρού εις καιρόν νησίδες πραγματικότητας. Όταν έχει φτάσει σε μια τέτοια νησίδα μπορεί για παράδειγμα ο ενδιαφερόμενος να αναγνωρίσει το συνοδό του. Ακόμα κι αυτός που μιλά σχιζοφρενικά έχει κάπου κάπου νησίδες πραγματικότητας και μπορείς να συζητήσεις μαζί του. Κι έτσι εξηγείται πώς είναι δυνατόν ένας φίλος που βρίσκεται σε οξύ ψυχωσικό επεισόδιο να αφεθεί στην αγκαλιά σου ή να ξαπλώσει μαζί σου, λίγα λεπτά αφού του μιλήσεις φιλικά.

Το πήγαινε-έλα ανάμεσα σε φάσεις ταραχής, που προκαλεί ο ασθενής και σε φάσεις ηρεμίας που προκαλεί ο συνοδός, μπορεί να διαρκέσει πολύ. Σ’ αυτή τη φάση είναι χωρίς νόημα να προσπαθήσει κανείς να φέρει τον ύπνο με υπνωτικά χάπια. Όσο η ψύχωση βρίσκεται στην πλήρη της εξέλιξη δεν μπορεί κανείς να σκεφτεί τον ύπνο. Όποιος όμως ζει την ψύχωσή του κυρίως ξαπλωμένος, περιέρχεται από καιρού εις καιρόν σε μια κατάσταση μισοκοιμίσματος κι έτσι ξεκουράζεται τουλάχιστον, σε μια φάση που δεν μπορεί να κοιμηθεί. Όταν έχει κανείς ζήσει αυτή την κατάσταση και ξέρει ότι μετά από το πολύ μία εβδομάδα ο ύπνος επιστρέφει σε γενικές γραμμές χωρίς καμία παρέμβαση, δεν ανησυχεί και τόσο απ’ αυτό το θέμα. Στη φάση που η ψύχωση υποχωρεί ο ύπνος δίνει την εντύπωση ότι είναι επιφανειακός και γεμάτος τρύπες. Η ψύχωση έχει περάσει πλήρως όταν ο ύπνος είναι βαθύς και έχει όνειρα. Έτσι λέει τουλάχιστον η εμπειρία μας.

***

«...Τώρα είναι καλό να καθαρίζεις καμιά πατάτα...»

Όταν ο ασθενής είναι πια στο σημείο να βρίσκεται στην πραγματικότητα για περισσότερο από κάποιες στιγμές, πρέπει να το αξιοποιήσουμε. Τώρα είναι καλό να καθαρίσει καμιά πατάτα, να σκουπίσει την κουζίνα και άλλα τέτοια. Γιατί έτσι αρχίζει να καλλιεργείται μια μικρή επαφή με την πραγματικότητα.

Ο καθένας που συνοδεύει κάποιον φίλο σ’ αυτό το ταξίδι της ψύχωσης ζει καταστάσεις που συχνά τον φοβίζουν. Όποιος όμως έχει βιώσει επανειλημμένα μια ψύχωση, αντιμετωπίζει το όλο θέμα με μια νηφαλιότητα και ηρεμία. Ο φόβος που ίσως νιώσει ο συνοδός εξισορροπείται στην πράξη από τον ασθενή. Αυτός λέει για παράδειγμα ξαφνικά πράγματα όπως: «καλά που είσαι εδώ!» ή «πόσον καιρό είμαι σ’ αυτή τη φάση;» Είναι στιγμές που βρίσκεται στην πραγματικότητα και προσπαθεί να προσανατολιστεί μέσα σ’ αυτή.

Όταν φεύγουν οι ψυχωτικές «ταινίες», όταν οι παραισθήσεις διαλύονται ή δεν είναι πια τόσο ανησυχητικές, όταν ο ασθενής κοιμάται πια σε συνέχεια αρκετές ώρες, τότε επιτέλους συνειδητοποιεί τι κάνουν οι φίλοι του γι’ αυτόν. Καταλαβαίνει τότε πως κι αυτοί χρειάζονται προσωπικό χρόνο για τις δουλειές τους. Δε χρειάζεται μια διαρκής εικοσιτετράωρη συνοδεία. Ωστόσο παίρνει μερικές εβδομάδες μέχρι να χάσει κάπως την σημασία του αυτό που βιώθηκε. Σ’ αυτή τη φάση – αν δεν παίρνω ψυχοφάρμακα που με ναρκώνουν – ξαναβιώνω το σώμα μου. Είναι σαν να φτάνω από ένα μακρύ, επικίνδυνο ταξίδι πίσω στον εαυτό μου. Σκοτώνομαι τότε στη δουλειά, για να μπορέσω να κοιμηθώ συνεχόμενα όλη τη νύχτα.

Σ’ αυτή τη φάση είναι καλό να μην έχει κανείς απαιτήσεις από μένα και να έχω την ησυχία μου. Γι’ αυτό και αποφεύγω τις δημόσιες εμφανίσεις. Νιώθω καλύτερα στον κήπο μου και με τα κατοικίδια ζώα μου. Τις απαραίτητες δουλειές του σπιτιού μπορώ να τις κάνω αργά και χωρίς άγχος. Χρειάζομαι πολύ χρόνο για τον εαυτό μου. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης νιώθω ευτυχισμένη. Χαίρομαι που ζω.

Μια ψύχωση, την οποία έχω βιώσει χωρίς ψυχιατρείο και χωρίς τη λήψη νευροληπτικών έχει για μένα μια εντελώς άλλη ποιότητα. Είμαι σίγουρη ότι πολλοί ψυχίατροι το γνωρίζουν αυτό! Όλοι αυτοί που εργάζονται σε πλαίσια εναλλακτικά των ψυχιατρικών κλινικών, όλοι αυτοί μοιάζει να το γνωρίζουν!

Όταν πολύ αργότερα έμαθα για το μοντέλο «Σωτηρία», για το Windhorse και άλλα εναλλακτικά προγράμματα, όταν διάβασα τα βιβλία του Stanislav Grof και του Podvol, τότε κατάλαβα ότι η δουλειά που γίνεται στα διάφορα εναλλακτικά πλαίσια μοιάζει πάρα πολύ μ’ αυτό που κάναμε εμείς, οι ανίδεοι ερασιτέχνες, από ένστικτο, την κρίσιμη στιγμή. Κι έτσι, ο τρόπος που βοηθήσαμε ο ένας τον άλλον δεν μπορεί να είναι λαθεμένος.

Τελειώνοντας μένει να πω, πως εμείς μάθαμε από αυτή την ιστορία. Όταν δεν απωθώ τα ψυχωσικά μου βιώματα με νευροληπτικά, έχω για τη συνέχεια πολύτιμο υλικό στα χέρια μου. Εκ των υστέρων πρέπει να διαπραγματευτώ σοβαρά τις εικόνες, τα φίλμ, τις σκηνές που έζησα, οφείλω να τις χρησιμοποιήσω. Αποτελούν τα κλειδιά για πιθανές αλλαγές. «Αν κάποιος διαπιστώσει εγκαίρως τον ερχομό μιας ψύχωσης, μπορεί και να την αποφύγει». Αυτά είναι τα λόγια μιας γνωστής μου, που ξέρει πολλά για το θέμα. Αυτήν την πληροφορία χρησιμοποιεί ο καθένας από μας με τον δικό του τρόπο. Για μένα επί παραδείγματι, αυτό σημαίνει: όταν βλέπω σκιές και κινήσεις εκεί που κανονικά δεν θα ΄πρεπε να υπάρχει τίποτα, αμέσως αποσύρομαι, δεν θέλω να μιλώ και ξαναβάζω τον εαυτό μου και τις σκέψεις μου σε σειρά. Έτσι αποφεύγω οι σκιές να μεγαλώσουν, να πάρουν μορφή και να με εμπλέξουν σε συζητήσεις.

Ο καθένας από μας έχει μάθει να προλαμβάνει εξατομικευμένα την επόμενη κρίση του, δηλαδή, με άλλα λόγια, να φροντίζει πιο συνειδητά την ποιότητα ζωής του. Στο μεταξύ δεν μένουμε πια κοντά, αλλά έχουμε επαφή και γνωρίζω ότι από το 1993 ή 1994 δεν υπήρξε σε κανέναν από μας καμιά ψυχιατρική νοσηλεία, καμιά χρήση νευροληπτικών, καμιά βαριά κατάθλιψη και κανένα άξιο να αναφερθεί ψυχωσικό επεισόδιο. Ήμασταν τυχεροί: μέχρι πέρυσι το φθινόπωρο. Μια απόπειρα αυτοκτονίας, διανυκτέρευση στο νοσοκομείο, εξαπάτηση του γιατρού για να σ΄ αφήσει να φύγεις, όλα όπως παλιά. Κι όμως αλλιώς: βγαίνοντας, ξεκίνημα μιας επώδυνης ψυχοθεραπείας εδώ και μήνες.

Συνοψίζοντας θα έλεγα ότι η βασική διαφορά ανάμεσα σε ψυχιατρικά νοσοκομεία και σε εναλλακτικά μοντέλα – κι ας είναι απλώς κάτι ερασιτεχνικό όπως στην περίπτωσή μας – μου φαίνεται να είναι η εξής: στα εναλλακτικά προγράμματα κανείς δεν μας αφαιρεί την ευθύνη του εαυτού μας, την αυτοπεποίθησή μας, την ιδιαίτερη προσωπικότητά μας. Εκεί μας δίνεται χρόνος.

Γιατί τα λέω όλ’ αυτά και πού θέλω να καταλήξω: είμαι ευγνώμων για οτιδήποτε εναλλακτικό.

Ρεγγίνα Μπελλιόν

⁽¹⁾ Μετφρ. Από τα Γερμανικά από το περιοδικό “Soziale Psychiatrie“, 01/2009, σ. 26-28.
⁽²⁾ Η Ρεγγίνα Μπελλιόν είναι 67 ετών και άσκησε ως τώρα στη ζωή της διάφορα επαγγέλματα: βιομηχανική εργάτρια, δασκάλα κ.α. Σήμερα είναι συνταξιούχος και απολαμβάνει το να καλλιεργεί στον κήπο της λουλούδια και λαχανικά, ζώντας κοντά στη Βρέμη. Στα ελληνικά είναι δημοσιευμένο ένα ακόμα άρθρο της στο βιβλίο των Λέμαν &Εμμανουηλίδου, «Βγαίνοντας από τα Ψυχοφάρμακα», εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2008.

Τι δε με βοηθάει όταν τρελαίνομαι

«…Τι (δε) με βοηθάει,
όταν τρελαίνομαι…»

Δείγματα γραφής δημοσιευμένα στο διαδίκτυο (2000-2002)



Απόδοση από τα γερμανικά στα ελληνικά:
Εμμανουηλίδου Άννα




Προσχέδιο για έναν οδηγό
διαπραγμάτευσης με την τρέλα
Συνταγμένο από ομάδα αυτοβοήθειας προσώπων με ψυχωσική-ψυχιατρική εμπειρία (Σεπτέμβρης 2002)


Η τρέλα είναι κάτι πολύ διαφορετικό, όμως δεν είναι ούτε πρέπει να γίνει κατ’ ανάγκη αρρώστεια. Η τρέλα μπορεί να μας βοηθήσει να μάθουμε περισσότερα για τον εαυτό μας, να γνωρίσουμε νέους τρόπους σκέψης και να απελευθερώσει δημιουργικότητα και φαντασία. Μπορεί όμως να προκαλέσει και πόνο, να καταστρέψει τις σχέσεις και τις κοινωνικές βάσεις μας, να οδηγήσει στο ψυχιατρείο και στην χειρότερη περίπτωση να προκαλέσει τον θάνατο. Η συνηθισμένη ερώτηση στην ψυχιατρική είναι: πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί καλύτερα η τρέλα; Η συνηθέστερη απάντηση είναι: με ψυχοφάρμακα και συμπληρωματικά με κάποια κοινωνιοθεραπευτικά προγράμματα. Σ’ αυτήν την άποψη θέλουμε να αντιπαραθέσουμε την παρακάτω θέση:
Η τρέλα είναι μια ικανότητα, μια ικανότητα όμως με την οποία πρέπει κανείς να μάθει να ζει. Το να ανοίξει κανείς πόλεμο με την τρέλα είναι λοιπόν σαν να ανοίγει πόλεμο με τον ίδιο του τον εαυτό. Το να αφήσει κανείς στην άκρη το οπλοστάσιο που στο μεταξύ έχει δημιουργηθεί εναντίον της τρέλας (π.χ. τα ψυχοφάρμακα) και να αναζητήσει έναν διαφορετικό, πιο ειρηνικό δρόμο είναι κουραστικό και χρειάζεται πολλή δουλειά. Δεν λειτουργεί επίσης τοσο γρήγορα. Με αυτό το έντυπο θέλουμε να ξεκινήσουμε μια προσπάθεια να μαζέψουμε τη γνώση και την εμπειρία των ανθρώπων που έχουν έρθει σε επαφή με την ψυχιατρική σχετικά με το πώς μπορεί να καθοδηγηθεί η τρέλα.


Α) ΠΡΟΛΗΨΗ

Η τρέλα δεν έρχεται ποτέ χωρίς λόγο και στα καλά καθούμενα, ακόμα κι αν μερικές φορές μοιάζει να είναι έτσι. Πολύ συχνά παίζουν ένα ρόλο βιώματα της παιδικής ηλικίας, αλλά και σύγχρονα γενογότα της ζωής μπορούν να προσφέρουν αφορμές.
Εδώ παραθέτουμε έναν κατάλογο από γεγονότα ζωής, που μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα εκδήλωσης της τρέλας.
α) κοινωνική απομόνωση
β) μη ικανοποιητική συνθήκη εργασίας
γ) υπερβολικά πολύ ή υπερβολικά λίγο στρες
δ) συγκρούσεις, ευθείες ή συγκαλυμμένες, με πρόσωπα του κοντινού περιβάλλοντος
ε) προβλήματα επιβίωσης, όπως τεράστια χρέη, έλλειψη στέγης κλπ.
στ) το να μην μπορεί ή να μην θέλει κανείς να μιλήσει με άλλους ανθρώπους για τα προβλήματά του
ζ) ερεθίσματα, που οδηγούν στο να αναβιωθούν παιδικά τραύματα
η) απώλεια ανθρώπων του στενού συναισθηματικού περιβάλλοντος
θ) πρόσφατες τραυματικές εμπειρίες
ι) έρωτας, αγάπη χωρίς ανταπόκριση.

Αν τώρα συνδυαστούν περισσότεροι από ένας από τους παραπάνω παράγοντες, τρελλαινόμαστε, η παρούσα συνθήκη ζωής γίνεται όλο και πιο ανυπόφορη, δεν βλέπουμε καμιά διέξοδο ή δυνατότητα λύσης και τότε συμβαίνει, ξαφνικά ή σταδιακά, εμφανώς ή λιγότερο εμφανώς: αρχίζουμε να αλλάζουμε κόσμους. Η τρέλα από μόνη της είναι μια πολύτιμη ικανότητα, μπορεί να μας προστατεύσει σε συνθήκες κατά τα άλλα ανυπόφορες, αλλά και να μας οδηγήσει σε νέες γνώσεις γύρω από τον εαυτό μας και τους άλλους, γιατί στην τρέλα αναδύονται συνήθως επιθυμίες, φόβοι, μνήμες και καταπιεσμένα συναισθήματα σε κωδικοποιημένη μορφή.
Παρόλ’ αυτά η μη ελεγχόμενη τρέλα αποτελεί επίσης μια απειλή.
Παρακάτω αναφέρονται ορισμένα πράγματα, που είναι σημαντικά για να προλάβουμε την εκδήλωσή της.
- Να αφουγκραζόμαστε καθημερινά και να ρωτάμε τον εαυτό μας : είμαι ευχαριστημένος-η με την ζωή που ζω; Υπάρχουν πράγματα που θέλω να αλλάξω;
- Πώς θα μπορούσα να τα αλλάξω; Υπάρχουν άθρωποι, που μπορούν να με στηρίξουν και να με ενθαρρύνουν σ’ αυτό;
- Όταν έχω επιθυμίες, οι οποίες εξαιτίας εξωτερικών παραγόντων δεν μπορούν να ικανοποιηθούν, υπάρχει ίσως κάποια παρόμοια ή κάποια μικρότερη επιθυμία, την οποία να μπορώ να ικανοποιήσω;
- Ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας για την πρόληψη είναι το να έχουμε έναν κύκλο φίλων ή γνωστών, με τους οποίους αισθανόμαστε καλά και μπορούμε να συζητήσουμε τις δυσκολίες μας, αλλά και τις χαρές της ζωής μας. Εδώ μπορεί να είναι για παράδειγμα βοηθητική η σύνδεσή μας με μια ομάδα αυτοβοήθειας, ή η επαφή μας με ανθρώπους που έχουν τα ίδια χόμπυ ή παρόμοια ενδιαφέροντα με μας.

Εκτός απ’ αυτά υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές, που χρησιμοποιούν εξατομικευμένα μερικοί άνθρωποι και μπορούν να είναι βοηθητικές και για άλλους, όπου αυτό που ισχύει είναι γενικά να δοκιμάζει κανείς τι του κάνει.

1. Κατασκευή μιας λίστας για την περίπτωση της κρίσης

Ανακαλώ στην μνήμη μου την τελευταία μου κρίση και σκέφτομαι τι με βοήθησε και τι με έβλαψε τότε και κατασκευάζω με βάση αυτές τις εμπειρίες έναν κατάλογο από πράγματα, που μπορώ να κάνω σε περίπτωση κρίσης. Εδώ ένα παράδειγμα (βεβαίως εννοείται ότι αυτή η λίστα πρέπει να κατασκευαστεί εντελώς εξατομικευμένα):
α) μου φτιάχνω ένα τσάι ή κακάο
β) τηλεφωνώ τον Ρίχαρντ και του ζητώ να περάσει από το σπίτι μου αν μπορεί. Αν δεν απαντήσει στο τηλέφωνο, τηλεφωνώ τη Μαρτίνα (τηλ.//////) ή την Στέφανι (τηλ../////).
γ) δεν βγαίνω έξω
δ) δεν τηλεφωνώ τους γονείς μου
ε) κάνω ένα μπάνιο
στ) προσπαθώ να ξεχαστώ βλέποντας τηλεόραση ή συγυρίζοντας το σπίτι.

2. Εξασφάλισε τον εαυτό σου σε περίπτωση εισαγωγής στο ψυχιατρείο με ένα Θεραπευτικό Συμβόλαιο ή/και τον καθορισμό ενός προσώπου εμπιστοσύνης, που θα ρυθμίζει τις υποθέσεις σου για το διάστημα που εσύ δεν θα μπορείς.


3. Αλλαγή διατροφής

Σε πολλούς ανθρώπους μπορούν κάποιες αλλαγές στην διατροφή να έχουν ένα σταθεροποιητικό αποτέλεσμα (αν δεν φτάσει κανείς σε υπερβολές). Έτσι μπορεί για παράδειγμα η μείωση της ζάχαρης σε περίοδο κατάθλιψης να έχει θετική επίδραση. Σε ανθρώπους που είναι επιβαρυμένοι π.χ. από παλαιότερες τραυματικές εμπειρίες, μπορεί να βοηθήσει η συστηματική πρόσληψη μετάλλων, κυρίως μαγνησίου. Ακραίες αλλαγές στην διατροφή είναι συνήθως ακατάλληλες για πρόληψη, αντίθετα μπορούν να οδηγήσουν σε αποσταθεροποίηση. Για παράδειγμα πρέπει να είναι κανείς πολύ προσεκτικός με δίαιτες απόλυτης νηστείας. Για όλους τους ανθρώπους ισχύει ότι μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά και φρούτα κάνει πάντα καλό στην υγεία τους.

4. Φροντίδα του σώματος

Κίνηση: ψάξε να βρεις ποια μορφή σωματικής κίνησης σου κάνει καλό και σε ευχαριστεί.: περίπατος, γιόγκα, καλύμπι, χορός, ποδήλατο, γυμναστική κλπ.
Χαλάρωση: βρες χρόνο για χαλαρωτικά πράγματα, όπως πχ. Ένα ζεστό μπάνιο, σάουνα, μουσική κλπ.

5. Να επιτρέπεις στην καθημερινότητά σου τρέλες μικροτερης έκτασης

Για μερικούς ανθρώπους μπορεί να είναι βοηθητικό, το να επιτρέπουν στον εαυτό τους συνειδητά να ζούν καταστάσεις μικρής τρέλας, ειδικά για ανθρώπους που βιιώνουν θετικά την τρέλα τους. Οι μορφές με τις οποίες μπορεί να προκύψει αυτό είναι πολύ διαφορετικές. Π.χ. να προγραμματιστούν συγκεκριμένες ώρες μέσα στην μέρα όπου μπορεί κάποιος να αφεθεί στην διαφορετική αυτή εμπειρία, μέσω π.χ. της τέχνης (ζωγραφική, γραφή ή μοντελισμός). Μ’ αυτούς τους τρόπους μπορεί κανείς να εκφράσει περιεχόμενα της τρέλας, να ονειρευτεί, να αφήσει την ψυχή του ελεύθερη. Σ’ όλ’ αυτά είναι πολύ σημαντικός ο χρονικός περιορισμός, διαφορετικά υπάρχει ο κίνδυνος να ξεφύγει η κατάσταση από τον έλεγχο.


6. Να μην αγνοείς συναισθήματα και συγκρούσεις

Μερικές φορές έχει βεβαίως νόημα να αγνοεί κανείς τα συναισθήματά του, από την άλλη πλευρά όμως μπορεί να γίνει επικίνδυνο, όταν γίνεται συνεχώς. Το ίδιο ισχύει και για την αντιμετώπιση συγκρούσεων, ειδικά με ανθρώπους του κοντινού συναισθηματικά περιβάλλοντος. Θυμός που δεν εκφράζεται, υπόγειο αίσθημα ανικανοποίητου, ασαφείς σχέσεις, όλ’ αυτά είναι επιβαρυντικά για την ψυχή. Συμβάλλει επομένως στην πρόληψη να παίρνει κανείς σοβαρά τα συναισθήματά του και να μην αναβάλει επ’ αόριστον το ξεκαθάρισμα συγκρούσεων.


7. Ψυχοθεραπεία (θεραπεία μέσω συνομιλίας)

Μερικοί άνθρωποι μπορούν να βοηθηθούν από την ψυχοθεραπεία, υπάρχουν όμως μορφές ψυχοθεραπείας που μπορούν και να βλάψουν, καθώς είναι δυνατόν να συμβάλουν στην εκδήλωση ψυχώσεων. Γι’ αυτό και η απόφαση σ’ αυτόν τον τομέα είναι αρκετά περίπλοκη. Παρακάτω γίνονται μερικές συστάσεις για να βοηθηθεί κανείς στη λήψη μιας τέτοιας απόφασης.
1. Συζήτησε τα υπέρ και τα κατά μιας τέτοιας απόφασης με ανθρώπους που σε ξέρουν καλά και πάρε διάφορες γνώμες πάνω σ’ αυτό.
2. Συζήτησε την ιδέα σου με έναν επαγγελματία της εμπιστοσύνης σου, ο οποίος μπορεί να σε πληροφορήσει για τις διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις και να σκεφτεί μαζί σου ποιοι θεραπευτές θα μπορούσαν να είναι υποψήφιοι της εμπιστοσύνης σου.
3. Σε κάθε περίπτωση κάνε κάποια ραντεβού γνωριμίας με διάφορους θεραπευτές και πάρε μαζί σου μια λίστα ερωτήσεων, που σου είναι σημαντικές (π.χ. σχετικά με την εκπαίδευση του θεραπευτή, με το αν έχει ήδη στο παρελθόν δουλέψει με ανθρώπους με παρόμοια προβλήματα με τα δικά σου, σχετικά με τη στάση του απέναντι στο ψυχιατρείο και τα ψυχοφάρμακα κλπ).
4. Πάρε χρόνο για την απόφασή σου και αποφάσισε σύμφωνα με το συναίσθημά σου για το πρόσωπο του θεραπευτή. Μπορείς να φανταστείς ν’ αναπτύσσεις σχέση εμπιστοσύνης μ’ αυτό το πρόσωπο;


Ιδιαίτερα επικίνδυνες μπορούν να είναι μορφές θεραπείας που συνδέονται με εσωτερισμό και άλλες σχετικές θεωρίες: π.χ. η λεγόμενη θεραπεία της κραυγής (Schreitherapie), Αναβίωση της Γέννησης σε σεμινάρια Σαββατοκύριακου, Σεμινάρια επιστροφής στο παρελθόν, πνευματικοί Θεραπευτές κλπ. Όμως και στις λεγόμενες σοβαρές μορφές θεραπείας υπάρχουν κίνδυνοι, αν ο θεραπευτής δεν γνωρίζει καλά το αντικείμενό του και δεν είναι πρόθυμος να προσαρμόσει τις μεθόδους του στις ανάγκες του πελάτη του. Γι’ αυτά όλα είναι επειγόντως αναγκαίο να εξετάσει κανείς πολύ αναλυτικά την επιλογή ενός θεραπευτή.



8. Ψυχοφάρμακα


Αν δεν έχετε πάρει ακόμα ψυχοφάρμακα:
Πολλοί ψυχίατροι συνιστούν προληπτικά μια λεγόμενη μακροχρόνια λήψη ψυχοφαρμάκων με διάρκεια τουλάχιστον 5 ετών. Σ’ αυτή τη σύσταση πρέπει να είναι κανείς ιδιαίτερα προσεκτικός. Τα ψυχοφάρμακα είναι τα πιο επικίνδυνα φάρμακα, που έχει εφεύρει έως τώρα η ιατρική. Εκτός από τις βλάβες που προκαλούν στην υγεία, πολλές φορές δεν αποζημιώνεται καν το πρόσωπο που τα παίρνει, μια και οι κρίσεις εξακολουθούν να έρχονται παρά τη λήψη των φαρμάκων και μάλιστα συχνά εξαιτίας τους. Επειδή ο οργανισμός έχει εθιστεί στα φάρμακα πρέπει τόσο η κρίση να αντιμετωπιστεί με μια υψηλή δόση (αν κάποιος έχει αποφασίσει να πάρει φάρμακα). Αυτό που επιπλέον συμβαίνει είναι ότι με τα φάρμακα παραλύει το αυτοθεραπευτικό δυναμικό του ατόμου και δεν μπορεί πια να ασκηθεί τρόποντινα. Φυσικά υπάρχουν μορφές της τρέλας, όπου μια μακροπρόθεσμη λήψη φαρμάκων αποτελεί το μικρότερο κακό. Σε κάθε περίπτωση καλό είναι να σκεφτεί κανείς πολύ καλά πριν πάρει την απόφαση για μια τέτοια φαρμακοθεραπεία διαρκείας.
Και αυτό που οπωσδήποτε ισχύει είναι ότι τα ψυχοφάρμακα έχουν υποστηρικτική και όχι θεραπευτική δράση.

Αν παίρνετε εδώ και καιρό ψυχοφάρμακα:
Είναι σημαντικό να αναρωτιέστε πότε-πότε αν η συστηματική λήψη τους έχει κάποιο ουσιαστικό νόημα. Συχνά οι άνθρωποι παίρνουν πολύ υψηλές δόσεις φαρμάκων για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα – ενίοτε επί δεκαετίες.

Αν αποφασίσετε να κόψετε τα φάρμακα: είναι σαφώς επικίνδυνο να γίνει ξαφνικά, ειδικά αν πρόκεται για υψηλές δόσεις και / ή πολλά διαφορετικά είδη ταυτόχρονα. Επίσης επικίνδυνη είναι η διακοπή σε περιόδους κατά τις οποίες είσαι εκτεθειμένος σε στρεσογόνες εξωτερικές συνθήκες ή σε μια οξεία ψυχική κρίση, που δεν οφείλεται στη λήψη των φαρμάκων. Σε περίπτωση διακοπής συνιστάται η σταδιακή μείωση και είναι πολύ σημαντικό να δώσεις το χρόνο που χρειάζεται το σώμα σου για την προσαρμογή και να συμβουλευτείς έναν ειδικό της εμπιστοσύνης σου. Την διαδικασία της αποτοξίνωσης μπορείς να την συνοδεύσεις υποστηρικτικά και με φυτικά παρασκευάσματα.


Β) ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ ΠΟΤΕ ΞΕΚΙΝΑΕΙ...

Μια σημαντική προϋπόθεση για να ελέγξεις την τρέλα είναι να το αισθάνεσαι έγκαιρα όταν διατρέχεις τον κίνδυνο να σου στρίψει...Είναι σημαντικό να θυμάσαι πώς ήταν ως τώρα, πώς άρχισε και τι συνέβη πριν από την εκδήλωση των τρελλών συμπεριφορών. Παρόλο που και πάλι κάτι τέτοιο είναι διαφορετικό για τον καθένα, υπάρχει ένας κατάλογος από συχνά εμφανιζόμενα σημάδια, που προειδοποιούν για τον ερχομό μιας κρίσης.

1. Αυξανόμενες διαταραχές ύπνου
2. Αλλαγές στην αντίληψη

Όπως π.χ.: το να νιώθει κανείς όλο και περισσότερο σε κατάσταση έκστασης. Το να διαισθάνεται νοηματικές συνδέσεις παντού, να αντιλαμβάνεται με υπερβολική ενάργεια όλες τις λεπτομέρειες του περιβάλλοντός του, να αλλάζει η ευαισθησία του στους θορύβους και στην οπτική αντίληψη, πχ να βλέπει πολύ εντονότερα τα χρώματα. Οι άνθρωποι μοιάζουν διαφορετικοί, ξένοι, απειλητικοί, γελοίοι, σαν να προέρχονται από άλλον πλανήτη κλπ.

3. Αλλαγές στην σκέψη

Οι σκέψεις μοιάζουν να εξελίσσονται πολύ γρηγορότερα ή πολύ πιο αργά, να στρέφονται πάντα γύρω από ένα και το ίδιο πράγμα, χωρίς να μπορεί κανείς να το αποφύγει. Κυριαρχεί το συναίσθημα ότι δεν έχεις πια καθόλου σκέψεις. Η εντατική ενασχόληση με φιλοσοφικά ή πνευματικά θέματα και το αίσθημα ότι ζεις την μια επιφώτηση μετά την άλλη.

4. Αλλαγές στην αντίληψη του σώματος

Η εγκατάλειψη του ίδιου σου του σώματος, αδυναμία να νιώσεις οτιδήποτε σωματικά.


5. Αλλαγές στην συμπεριφορά

- ακραία απόσυρση από τον εξωτερικό κόσμο
- μια ακατανίκητη ανάγκη να μιλάς ασταμάτητα
- ξαφνικό πάθος να συλλέγεις αντικείμενα
- το αίσθημα, ότι πρέπει να πείσεις το περιβάλλον σου για μια συγκεκριμένη ιδέα
- απροθυμία να πάς στη δουλειά


6. Αλλαγές στην συμπεριφορά των άλλων ανθρώπων

- ο εργοδότης σου σε συμβουλεύει να πάρεις άδεια
- οι φίλοι σου θεωρούν ότι θα ‘πρεπε να πας σε γιατρό
- γνωστοί σε ρωτούν αν πήρες ναρκωτικά
Ξαφνικά αρχίζεις να γνωρίζεις έναν σωρό νέους ανθρώπους, ενώ οι φίλοι και οι γνωστοί σου αποφεύγουν την επαφή μαζί σου.

Όλα τα παραπάνω μπορούν να είναι προάγγελοι μιας επερχόμενης κρίσης τρέλας, όχι όμως αναγκαστικά. Είναι επίσης σημαντικό να ξεκαθαρίσεις στον εαυτό σου ότι αυτά ή άλλα σημάδια δεν οδηγούν αναπόφευκτα σε τρέλα. Κρίσεις διαφόρων ειδών είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής όλων των ανθρώπων και πολύ συχνά δεν κλιμακώνεται μια μεγαλύτερη κρίση μόνο και μόνο επειδή εμφανίστηκαν τα παραπάνω σημεία. Επομένως δεν χρειάζεται πανικός, μόνο αυξημένη προσοχή.


ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ

Άνθρωποι

΄Οταν νιώθεις ότι διατρέχεις τον κίνδυνο να σου στρίψει μίλα με κάποιον που εμπιστεύεσαι. Μην κρύβεσαι ολοκληρωτικά, αλλά και μην τιμάς με τον τρόπο σου αδιάκριτα όλους τους ανθρώπους, θέλοντας να τους μιλήσεις για το πρόβλημά σου, ανεξάρτητα από το αν αυτοί θέλουν ή όχι. Αναζήτησε ανθρώπους, που είναι πρόθυμοι να ασχοληθούν με ηρεμία με τιςδυσκολίες σου. Απόφυγε επαφές που σε επιβαρύνουν, όπως π.χ. την πατρική σου οικογένεια, ανθρώπους που έχουν την τάση να σε πληγώνουν ή άλλους που βρίσκεις κουραστικούς.

Ηρεμία

Μείωσε τις συνηθισμένες σου δραστηριότητες και κάνε στον εαυτό σου δώρο οτιδήποτε νιώθεις ότι σου κάνει καλό, όπως π.χ. να χαλαρώσεις σε ένα ήσυχο μέρος όπου νιώθεις καλά ή να φας το αγαπημένο σου φαγητό.

Μην χάνεις την καθημερινότητα εντελώς από το οπτικό σου πεδίο

Ακόμα κι όταν η καθημερινότητα σου φαίνεται επιβαρυντική, βαρετή, κοινότυπη ή ασήμαντη, είναι τις περισσότερες φορές βοηθητικό να κρατάς την προσοχή σου παρόλ’ αυτά εστιασμένη στην καθημερινή ρουτίνα. Σε ποιο βαθμό και με ποιον τρόπο διαφέρει φυσικά από άτομο σε άτομο. Για κάποιους βοηθάει το να μαγειρέψουν ή να καθαρίσουν το σπίτι, άλλους το να πιουν ένα φλυτζάνι τσάι με τον γείτονα και να συζητήσουν για οτιδήποτε. ΄Ο, τι και να είναι αυτό σ’ αυτή τη φάση είναι πολύ σημαντικό να κρατήσεις την επαφή με ό,τι είναι για σένα φυσιολογικότητα, ακόμα κι αν εσωτερικά απασχολείσαι με πιο ουσιώδη αισθήματα και σκέψεις. Προσπάθησε να διατηρήσεις μια οποιαδήποτε μορφή καθημερινότητας.

Ενασχόληση με κάτι άσχετο

Πολλοί βοηθούνται με στρατηγικές που τους κάνουν να ξεχνιούνται, όπως π.χ. τηλεόραση, πλέξιμο, επιδιόρθωση αυτοκινήτων, παιχνίδι κλπ.

Μετρημένη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών

Σ’ αυτή τη φάση πρέπει να προσέξεις πολύ κάθε είδους ναρκωτικά, ακόμα κι αν πρόκειται μόνο για καφέ, αλκοόλ ή ψυχοφάρμακα. Από την άλλη πλευρά μπορεί και η συνειδητή χρήση ναρκωτικών (εξαρτησιογόνων) ουσιών σε μικρές δόσεις να είναι απαραίτητη, για να σταματήσει μια επέκταση της τρέλας. Ειδικά όταν συμπτώματα, όπως αυπνίες, ανησυχία, φόβος κλπ παίρνουν ένα δυσανάλογο μέγεθος, υπάρχει ο κίνδυνος να συντονιστούν οι πνευματικές διαδικασίες με την σωματική εξάντληση και να κλιμακωθεί η κρίση. Εδώ μπορεί πράγματι να είναι χρήσιμο, καταρχήν να ηρεμήσει κανείς το σωμα του με εξωτερικούς τρόπους.
Φυτικά παρασκευάσματα
Αλκοόλ
Ψυχοφάρμακα
..........................................


Γ) ΟΤΑΝ ΕΙΣΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΗ

Σε πολλούς ανθρώπους με ψυχιατρική εμπειρία υπάρχει σε μια ψυχική κρίση ένα συγκεκριμένο σημείο εσωτερικής διέγερσης, το οποίο αν το υπερβούν φτάνουν σ’ αυτό που είναι γνωστό ως ψύχωση, τρέλα κλπ. Αυτό που διακρίνει αυτές τις καταστάσεις από άλλες μορφές κρίσης είναι ότι έχει συμβεί ένα άλμα από την συνηθισμένη πραγματικότητα. Αν αυτό συμβεί και βρίσκεται κανείς στο χάος των συναισθημάτων, των σκέψεων και των ιδεών του, και ο κόσμος έχει περιστραφεί κατά 180 μοίρες, όταν κάποιος σχετίζει τα πάντα με τον εαυτό του και τίποτα δεν είναι πια όπως ήταν, όταν όλα τα σημαντικά έγιναν ασήμαντα, τότε η πρώτη προτεραιότητα είναι η εξασφάλιση της επιβίωσης (εννοώντας και την κοινωνική επιβίωση).
Και εδώ είναι σημαντικό καταρχήν να καταλάβει κανείς και να παραδεχτεί ότι πράγματι είναι μέσα στην ψύχωση. Από τι και πώς θα το καταλάβει κανείς εξαρτάται βεβαίως και πάλι από το άτομο.
Παρόλ’ αυτά, ιδού μερικά παραδείγματα:

1. Ένα ξαφνικό αίσθημα ανακούφισης στα πλαίσια μιας σοβαρής κρίσης. Φόβοι και άλλα παρόμοια συναισθήματα, που υπήρχαν πριν, μοιάζουν σαν να εξαφανίστηκαν με μιας. Ο άνθρωπος νιώθει πως βρίσκεται στον 7ο ουρανό και φτάνει σε νέες πνευματικές αποκαλύψεις την μια μετά την άλλη. Κάθε είδος απελπισίας έχει εξαφανιστεί. Ίσως να αντιλαμβάνεται, ωστόσο ασαφώς, ότι οι υπόλοιποι άνθρωποι δεν αντιδρούν με τον αναμένοντα ενθουσιασμό στις ιδιοφυείς του ιδέες.
2. Το άτομο δεν μπορεί να σηκωθεί καθόλου από το κρεβάτι, κάθε κίνηση μετατρέπεται σε βασανιστήριο, αισθάνεται σαν ο χειρότερος άνθρωπος στη γη ή του είναι όλα εντελώς αδιάφορα, η αίσθηση του χρόνου εξαφανίζεται, το σπίτι παραμελείται, η αλληλογραφία μαζεύεται σε κάποια γωνιά χωρίς ποτέ να ανοιχτεί κλπ.
3. Φωνές και Εικόνες αρχίζουν να τον κυνηγούν, πιθανόν να ακούει κανείς και φωνές, που τον διατάζουν να αυτοκτονήσει ή κάτι τέτοιο. Δεν υπάρχουν πια διαλείμματα ανάμεσα στις επιμέρους οπτασίες και το άτομο δεν έχει πια δύναμη ή ενδιαφέρον για τίποτ’ άλλο. Αποσύρεται εντελώς και δεν βγαίνει πια καθόλου απ’ το σπίτι.
4. Ιδέες και φαντασίες που υπήρχαν παλιά, ότι π.χ. το άτομο παρακολουθείται από μια ξένη δύναμη, γίνονται απόλυτη βεβαιότητα. Κάθε μέρα βρίσκει κανείς νέες αποδείξεις γι’ αυτό.

Αν το έχει καταφέρει να δεις και να δεχθείς ότι βρίσκεσαι μέσα στην ψύχωση, έχεις ήδη κάνει ένα τεράστιο βήμα, για να ξαναβγείς. Κατ’αρχήν είναι σημαντικό να σιγουρέψεις την επιβίωση. Ανεξάρτητα από το αν θα καταφύγεις σε κάποια κλινική ή όχι, χρειάζεσαι έναν χώρο προστασίας και φροντίδας, που πρέπει τώρα να οργανώσεις. Σ’ αυτό χρειάζεσαι βοήθεια.

Λοιπόν:
1. Ενημέρωσε τουλάχιστον ένα πρόσωπο της εμπιστοσύνης σου για το πώς είσαι και ζήτα βοήθεια. Είναι φυσικά προτιμότερο αν μπορείς να είσαι σίγουρος/-η ότι αυτό το πρόσωπο θα αντιδράσει με ηρεμία στο γεγονός και δεν θα θελήσει να σου κάνει αμέσως εισαγωγή στο ψυχιατρείο. Παρακάλεσε αυτό το πρόσωπο να σε βοηθήσει στα απαραίτητα.
2. Πάρε αναρρωτική άδεια από την δουλειά σου. Αν πας σ’ αυτήν την κατάσταση στη δουλειά θέτεις σε κίνδυνο τη θέση εργασίας σου, γι’ αυτό ακόμα κι αν δεν νιώθεις καθόλου μα καθόλου άρρωστος φρόντισε να εξασφαλίσεις μια αναρρωτική άδεια.
3. Αν έχεις παιδιά: σ’ αυτή τη φάση χρειάζεσαι λιγότερη επιβάρυνση και τα παιδιά σου ασφάλεια, γι’αυτό φρόντισε να βρεις ένα πρόσωπο που μπορεί να τα φροντίσει (γιαγιά, θεία, φίλη κλπ).
4. Φρόντισε να βρεις έναν προστατευμένο χώρο μέχρι να περάσει η κρίση.

α) αν μείνεις στο σπίτι σου: χρειάζεσαι οπωσδήποτε ανθρώπους, που θα σε συνοδεύσουν σ’ αυτήν την εμπειρία. Το να περάσεις μια κρίση μόνος-η είναι υπερβολικά επικίνδυνο και πιο επώδυνο απ’ όσο χρειάζεται.
Αν έχει την τύχη να γνωρίζεις ένα ή περισσότερα πρόσωπα που είναι πρόθυμα να σε συνοδεύσουν, μπορείς να περάσεις αυτήν την φάση χωρίς ψυχιατρική εισαγωγή. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να μιλάς τουλάχιστον μία φορά τη μέρα με κάποιον. Υπό συνθήκες (αν σε σένα επιδρούν με τον επιθυμητό τρόπο ή αν τα αντέχεις οργανικά) συνιστάται η λήψη ψυχοφαρμάκων, σύμφωνα με την αρχή του το μη χείρον βέλτιστον. Αν το αποφασίσεις πάρει μαζί σου στην επίσκεψή σου στον ψυχίατρο κάποιον μαζί σου, που μπορεί να σε υποστηρίξει στο να πάρεις αυτό που θέλεις.

β) αν θέλεις ή αναγκάζεσαι να πας σε μια ψυχιατρική κλινική:
κι εδώ ισχύει ότι αν είναι δυνατόν μην το κάνεις μόνος. Σημαντικό να ξεκαθαρίσεις είναι σ’ αυτή τη φάση, ποια κλινική προσφέρει σ’ αυτήν τη φάση αυτό που χρειάζεσαι. Προτιμάς να πας σε ένα κλειστό ή σε ένα ανοιχτό τμήμα; ( Αν δεν θεωρηθεί ότι δεν απειλείσαι από αυτοκτονία, πολλές κλινικές δέχονται να σου κάνουν εισαγωγή απευθείας σε ανοιχτό τμήμα).
Αν υπάρχουν στο σπίτι σου πράγματα που πρέπει να διεκπεραιωθούν (φροντίδα κατοικίδιων ζώων, ματαίωση ραντεβού, ανοιχτοί και επείγοντες λογαριασμοί, σκουπίδια), παρακάλεσε φίλους σου να τα διεκπεραιώσουν αντί για σένα, στο βαθμό που αυτό είναι δυνατόν.

Εισαγωγή στο ψυχιατρείο

- Αν έχεις ήδη κλείσει ένα ψυχιατρικό συμβόλαιο-διαθήκη με μια κλινική είναι καλό να το θυμίσεις αυτό στους αρμόδιους της κλινικής κατά την εισαγωγή και να πάρεις μαζί σου ένα αντίγραφο.
- Αν δεν έχεις κάτι τέτοιο, πληροφόρησε την κλινική από μόνος-η ή μέσω κάποιου επαγγελματία της εμπιστοσύνης σου για τα παρακάτω θέματα:
α) Ποια φάρμακα και σε ποια δοσολογία είσαι διατεθειμένος να πάρεις και ποια δεν θα πάρεις σε καμιά περίπτωση. Αναφέρσου σε παρενέργειες και ειδικούς κινδύνους υγείας.
β) ενδεχόμενες χρονιες σωματικές ασθένειες.
γ) στο βαθμό που το γνωρίζεις ενημέρωσε την κλινική για το τι μπορεί στη δεδομένη στιγμή να σε βοηθήσει, όπως π.χ. καταρχήν πολλή ησυχία ή το αντίθετο, όσο το δυνατόν περισσότερη συζήτηση και προσοχή κλπ.

Με ποιες πληροφορίες θα έπρεπε πιθανόν να είσαι προσεκτικός-η

Σκέψεις αυτοκτονίας και αυτοτραυματισμού, καθώς και σκέψεις για τον τραυματισμό ή τη δολοφονία άλλων προσώπων. Ανάλογα με την κλινική μπορεί αυτό να γίνει αιτία για ακούσιο εγκλεισμό, στην περίπτωση που θα θελήσεις να φύγεις νωρίτερα απ’ όσο εκτιμούν οι γιατροί. Από την άλλη πλευρά είναι βεβαίως σημαντικό να μιλήσεις με κάποιον για τέτοιες σκέψεις. Είναι μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας, από την μια πλευρά να διηγηθείς τόσα, όσα θα καταστήσουν ικανό τον συνομιλητή σου να σε βοηθήσει και από την άλλη πλευρά όχι τόσα πολλά, όσα θα προκαλούσαν τη λήψη δυσάρεστων μέτρων (αύξηση της δόσης των φαρμάκων, μεταφορά σου σε κλειστό τμήμα, καταναγκαστικό εγκλεισμό, δέσιμο κλπ.).

Για την περίπτωση καταναγκαστικού εγκλεισμού:

Μείνε όσο πιο ήσυχος-η μπορείς. Είναι βεβαίως φυσικό και απόλυτα κατανοητό να ταράζεσαι και να οργίζεσαι, τις περισσότερες όμως φορές δεν προσφέρει τίποτα το να αντισταθείς και έχει συνήθως το αντίθετο αποτέλεσμα απ’ αυτό που επιζητείς.





Αν θέλεις να φύγεις, πρέπει να κάνεις τα ακόλουθα:

1. Ζήτα σε όσο το δυνατόν πιο ήρεμο τόνο την άδεια να τηλεφωνήσεις και ενημέρωσε για την επιθυμία σου ένα πρόσωπο, το οποίο ξέρεις ότι θα σε υποστηρίξει και - αν γνωρίζεις κάποιον κατάλληλο δικηγόρο - και αυτόν.
2. Στην περίπτωση καταναγκαστικού εγκλεισμού ή έχεις ήδη μιλήσει με κάποιιν δικαστή ή πρόκειται να μιλήσεις με έναν τις αμέσως επόμενες ώρες. Αυτός αποφασίζει για τον εγκλεισμό και βγάζει μια λεγόμενη δικαστική απόφαση για μερικές εβδομάδες. Μπορείς να κάνεις ένσταση ενάντια σ’α υτήν την απόφαση ή, λίγο καιρό μετά, να αιτηθείς την δικαστική άρση της απόφασης. Στην αιτιολόγηση αυτών των αιτήσεων είναι σημαντικό να γράψεις γιατίι δεν είσαι, ή δεν είσαι πια, επικίνδυνος-η για τον εαυτό σου και τους άλλους, μια και για μια απόφαση καταναγκαστικού εγκλεισμού δεν αρκεί για αιτιολογία ότι απλά δεν είσαι στα καλά σου. Καλύτερα άφησε να σε βοηθήσει κάποιος που γνωρίζει, στην συγγραφή της ένστασης ή της αίτησης άρσης της δικαστικής απόφασης.
3. Κατά πάσα πιθανότητα θα πάρεις ψυχοφάρμακα, είναι πάρα πολύ δύσκολο να το προσβάλεις αυτό νομικά. Αν έχεις ένα ψυχιατρικό συμβόλαιο, παράπεμψε τους γιατρούς σου σ’αυτό, στην ανάγκη δίνοντάς τους να καταλάβουν, που σε περίπτωση που δεν θατο λάβουν υπόψιν στους διακινδυνεύουν να καταγγελθούν να παράβαση θεραπευτικού καθήκοντος. Αν δεν έχεις κάτι τέτοιο, προσπάθησε με όσον απλούστερο τρόπο γίνεται να έρθεις σε διαπραγματεύσεις με τον θερπάποντα ιατρό. Το καλύτερο είναι να εμπλέξεις σ’ αυτό και πρόσωπα εκτός ψυχιατρείου, που υποστηρίζουν την επιχειρηματολογία σου.
4. Σε περίπτωση που έχεις έναν νομικό αντιπρόσωπο, που έχει το δικαίωμα ορισμού του τόπου κατοικίας σου, είναι πολύ πιθανό να έχει κατατεθεί η αίτηση του καταναγκαστικού εγκλεισμού απ’ αυτόν σύμφωνα με τον αντίστοιχο νόμο. Εδώ είναι οπωσδήποτε σημαντικό να έρθεις σε επαφή με αυτό το πρόσωπο και να το ρωτήσεις πώς ο ίδιος-α ή το δικαστήριο κατέληξε σ’ αυτήν την απόφαση. Ένας λόγος μπορεί π.χ. να είναι το ότι απέρριψες την φαρμακοθεραπεία. Μερικές φορές έχει νόημα να κάνεις σ’ αυτό το θέμα κάποιους συμβιβασμούς, για να μπορέσεις να βγεις έξω. Το αργότερο όταν θα βγεις έξω, πρέπει να ζητήσεις επιστημονική υποστήριξη και συμβουλευτική, ώστε ενδεχομένως α) να αιτηθείς την άρση όλου του καθεστώτος της νομικής αντιπροσώπευσης (δικαστική απαγόρευση) β) ή την άρση της αρμοδιότητας του νομικού αντιπροσώπου να καθορίζει τον τόπο κατοικίας σου γ) ή να ζητήσεις την αντικατάσταση του αντιπροσώπου σου.

Το τι θα βοηθήσει περισσότερο σ’ αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να αποφασιστεί μόνο την κρίσιμη στιγμή και εξατομικευμένα, γι΄αυτό χρειάζεσαι σ’ αυτήν την μορφή καταναγκαστικού εγκλεισμού οπωσδήποτε μια υπεύθυνη συμβουλευτική: δικηγόρος, συνήγορος του ασθενή, αν υπάρχει, ένας συνεργάσιμος κοινωνικός λειτουργός ή κάποιος έμπειρος, που γνωρίζει παρόμοιες καταστάσεις.


Αν νιώθεις βεβαίως τρομαγμένος- η με το ότι κατέληξες στο ψυχιατρείο, κάπου όμως και ανακουφισμένος-η και γι’ αυτό δεν βιάζεσαι να φύγεις με κάθε θυσία:

Μπορείς να άρεις το καθεστώς του καταναγκαστικού εγκλεισμού με το να υπογράψεις μια συμφωνία οικειοθελούς θεραπείας. Αν δεν είσαι ικανοποιημένος-η με τα φάρμακα που παίρνεις, παράπεμψε σε πιθανό ψυχιατρικό συμβόλαιο ή διαπραγματεύσου με τον γιατρό σου, αναφέροντας τους λόγους και μέχρι τώρα εμπειρίες σου με ψυχοφάρμακα. Και εδώ ισχύει η αρχή να ενημερώσεις για όλα ένα πρόσωπο εκτός ψυχιατρείου, το οποίο θα σε υποστηρίξει.


ΟΔΗΓΙΕΣ
ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΕΙΣ ΤΗΝ ΤΡΕΛΑ ΚΑΙ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ ΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ

¨Ενας οδηγός συνταγμένος από ομάδες αυτοβοήθειας από το Αμβούργο και την Rhein-Ruhrgebiet


Η ΨΥΧΩΣΗ ΩΣ ΟΝΕΙΡΟ

Η συνείδηση θεωρείται από πολλούς σαν ένας κλειστός χώρος χωρίς πόρτες και παράθυρα, στον οποίο οι σκέψεις είναι μόνο σκιές στους τοίχους. Αποτελείται από όλα τα περιεχόμενα, την Εμπιστοσύνη, τη ζήλια, την ταυτότητα κ.α. μαζί. Όλ’ αυτά είναι επιμέρους στοιχεία και αν θέλω να γνωρίσω τον πυρήνα, θα πρέπει να συγκεντρώσω σ’ αυτόν όλη την προσοχή μου.
Μια μνήμη δεν βασίζεται μόνο σε προσωπικές καταστάσεις. Είναι ριζωμένη στον ίδιο μας τον πολιτισμό, στον οποίο περιέχονται και οι απόψεις μας, οι δραστηριότητες και οι απωθημένες σκέψεις μας.
Η απελευθέρωση μέσω της βίαιης λύσης κόμπων είναι για μένα κάτι που μου δίνει ανάταση και με χαλαρώνει μ’ έναν υπέροχο τρόπο. Η ενότητα της ύπαρξης πλημμυρίζει την συνείδησή μου, γιατί η Ενότητα υπερβαίνει τα όρια. Τότε η ενέργεια της ζωής ρέει με δύναμη και νιώθω όμορφα. Συγχρονισμοί και συνειρμοί κάθε είδους με συναντούν. Και τότε μπορώ να νιώσω τον σφιγμό του κόσμου. Προσωρινά νιώθω απέραντη αγάπη, νιώθω ένα με την φύση και βλέπω τα πάντα να λάμπουν με ένα χρυσό φως, μα όλ’ αυτά χάνουν γρήγορα την έντασή τους. Τότε είναι πολύ μεγάλη η πιθανότητα να δημιουργηθούν συνδέσεις με το αρρωστημένο συλλογικό ασυνείδητο, οπότε και γεννιέται μια αυξημένη προσληψιμότητα της γλώσσας των σημείων. Όταν αυτή τη ενέργεια υποχωρεί εμφανίζονται και πάλι οι παλιοί περιορισμοί. Τα παλιά προβλήματα φαίνονται τότε ακόμα πιο μεγάλα, γιατί έζησα ήδη μια κατάσταση, που θα μπορούσε να υπάρξει, αν η ζωή είναι αποδεσμευμένη απ’ αυτά. Μπορώ να ξυπνήσω και να νομίσω κατά έναν εσφαλμένο τρόπο πώς ό,τι είδα αποσπασματικά είναι μια στέρεη πραγματικότητα. Το έχω ζήσει αυτό και ίσως σκέφτομαι: Ωραία, τώρα είναι λυμένα όλα μου τα προβλήματα, όλες οι δυνατότητες ανοίγονται μπρος μου, είμαι επιτέλους ελεύθερος, βρήκα την πατρίδα μου... Δυστυχώς καταλαβαίνω πολύ γρήγορα, ότι είμαι μόλις στην αρχή. Δεν έφτασα καθόλου εκεί που ποθώ. Μερικές φορές έχω δυσκολία να αποδεχθώ αυτή την ορμητική ροή ζωικής ενέργειας. Το νευρικό μου σύστημα μπορεί να μπερδευτεί και να καταρρεύσει από την υπερβολική εισβολή αυτής της ενέργειας. Μερικές φορές ακούω φωνές από το ασυνείδητο ή έχω οράματα, που δεν μπορώ να ερμηνεύσω. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορούν οι ασυνείδητες φαντασίες μου να αυτοοργανωθούν και να αποκτήσουν μια αυτονομία απέναντι στο συνειδητό, έτσι ώστε τα δύο βιώματα να εμφανίζονται σαν δυο ξεχωριστά ρεύματα το ένα πλάι στο άλλο. Ένας χείμαρρος ζωικής ενέργειας μπορεί να αποκαλύψει νέες μορφές στην προσωπικότητά μου. Το βίωμα αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αισθήσεις μεγαλείου και δύναμης, οι οποίες υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί να μπερδευτούν με ανεπεξέργαστες μνήμες της παιδικής μου ηλικίας σε σχέση μ’ αυτήν την παντοδυναμία.. Π.χ. το να νιώθεις ότι είσαι το κέντρο ενός συνολικού σχεδίου. Η ανάγκη να ζήσεις αυτήν την βασική ενότητα (δηλαδή η ανάγκη για αγάπη) έχει και τις επικίνδυνες πλευρές της. Ναρκωτικές ουσίες ή αλκοόλ με βοηθούν να ένα διάστημα να ζήσω την ψευδαίσθηση αυτής της ενότητας – ή τουλάχιστον με οδηγεί στο να μην νιώθω ακριβώς τα όριά μου, πράγμα που μου δημιουργεί ίσως μια αίσθηση ελευθερίας.
Τα όνειρα και η ψύχωση είναι μια πηγή θεραπείας. Η ψύχωση σαν μια απελευθέρωση από συνθήκες, σαν μια νέα αρχή μάθησης στην διαδικασία της αυτοαναζήτησης και της αυτοθεραπείας, δεν γίνεται τις περισσότερες φορές αντιληπτή ως τέτοια. Αντί γι’ αυτό επινοούνται από ψυχίατρους διάφορες διαγνώσεις, η οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν με την βοήθεια ψυχοφαρμάκων. Από τα ψυχοφάρμακα και τις παρενέργειές τους δεν μεταβάλλονται οι αιτίες του βιώματός μου, αλλά δολοφονούνται τα αισθήματά μου. Αντί να ζήσω ολοκληρωμένα και να επεξεργαστώ την ψύχωση, αυτή γίνεται χρόνια. Η – από την σωματική ιατρική υιοθετημένη - παρατήρηση της από την νόρμα αποκλίνουσας συμπεριφοράς μου και των συμπτωμάτων μου με υποβιβάζει σε ένα αντικείμενο παρατήρησης και ψυχιατρικής παρέμβασης. Η απώθηση των συμπτωμάτων μου κατά κανόνα μόνο με φάρμακα με αναγκάζει να αποκόψω το βίωμά μου από εμένα τον ίδιο ως άρρωστο και να παραμείνω ανασφαλής, μέχρι να ξαναεμφανιστεί και να υπονομεύσει ακόμα περισσότερο την εμπιστοσύνη στον εαυτό μου. Η πάσχουσα ψυχή μου έχει ακριβώς όπως και το πάσχον σώμα μου ένα δικαίωμα στην θεραπεία και όχι σε μια απώθηση των συμπτωμάτων με συχνά μη αναστρέψιμες βλάβες από τις παρενέργειες των παρασκευασμάτων.
Απαιτώ μια ψυχιατρική που θα προσανατολίζεται στο υποκείμενο και την εμπειρία του, που έχει την αφετηρία της στην εμπειρία μου ως ασθενούς και στο βίωμά μου σε συνάρτηση με την ιστορία ζωής μου, που παίρνει υπόψη τις ανάγκες μου και του προσφέρει βοήθεια στην επεξεργασία του βιώματός μου, μαθαίνοντάς μου π.χ. σε διάλογο να μιλώ γι’ αυτό που μου συμβαίνει. Κατανόηση και ενσυναίσθηση σε συνδυασμό με μια άμεση προσπελασιμότητα της βοήθειας, αυτό είναι που με προχωράει σε μια τέτοια φάση.

Αυτή η πρωτοβουλία θέλει να συμβάλει στο να γίνει η ψυχιατρική ανοιχτή στην κοινή γνώμη και να σταματήσει ο διασυρμός που κάνουν τα ΜΜΕ. Πρέπει να σταματήσει η αποσιώπηση εγκλημάτων, όπως η κατάχρηση, η κακοποίηση και η εγκατάλειψη, αλλά και η ψυχολογική βία από ανθρώπους του συγγενικού μας περιβάλλοντος, γιατί εκτός των άλλων οδηγεί πολύ συχνά στην ψυχιατρικοποίησή μας.




***Από ιστοσελίδα του διαδικτύου, 2002.

Δ) ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ


Έχεις υπερβεί, λιγότερο ή περισσότερο καλά, μια πολύ δύσκολη και κουραστική χρονική περίοδο. Είσαι σαν έναν ταξιδιώτης, που επέστρεψε πάλι στη γή από έναν άλλο πλανήτη και θα χρειαστείς προφανώς κάποιο χρόνο για να προσαρμοστείς. Προσπάθησε να απολαύσεις τα μικρά πράγματα της καθημερινότητας, τον ήλιο που σε κοιτάει κατά πρόσωπο, μια κούπα καλό καφέ, ένα ωραίο φίλμ στην τηλεόραση, και πάρε το χρόνο που χρειάζεσαι για την επιστροφή σου. Αν έχεις διάθεση και δεν σε ταράζει περισσότερο απ’ όσο θέλεις, γράψε τα βιώματα του ταξιδιού σου ή διηγήσου τα σε ανθρώπους, που είναι πρόθυμοι να τα ακούσουν. Αυτό μπορεί μερικές φορές να είναι πολύ βοηθητικό, από τη μια πλευρά για να χωνέψεις ο ίδιος-α την εμπειρία, αλλά και για να μπορέσεις ίσως στο μέλλον να ανταπεξέλθεις καλύτερα σε ανάλογες εμπειρίες.
Όταν ξαναγυρίσει επαρκώς το έδαφος κάτω από τα πόδια σου, θα μπορέσεις να ξαναασχοληθείς με την νέα οργάνωση της ζωής σου. Ανάλογα με την εξέλιξη της κρίσης, ίσως χρειαστεί να βρεθείς αντιμέτωπος-η με δυσάρεστες συνέπειες με τις οποίες θα πρέπει να ασχοληθείς, όπως πχ. απώλεια της στέγης σου, οικονομικά προβλήματα, φίλοι, που να μην θέλουν πια καμιά σχέση μαζί σου, δυσκολίες με την θέση εργασίας σου, κατάργηση της φαρμακευτικής σου αγωγής κλπ.
Μην αραχθείς. Συχνά τα πράγματα φαίνονται χειρότερα απ΄ ό,τι είναι την πραγματικότητα. Προσπάθησε να αντιμετωπίσεις το ένα μετά το άλλο και ψάξε για το καθένα την κατάλληλη υποστήριξη. Κατόρθωσες να επιστρέψεις στη γή και αυτό από μόνο του δεν είναι καθόλου απλό. Μην αφήνεις λοιπόν να σε πάρει από κάτω, αν τα πράγματα δεν πάνε τόσο καλά όσο θα τα ήθελες...

Κόκκινη διακήρυξη - Για τη βελτίωση της φροντίδας ψυχικής υγείας Διακήρυξη Οργανώσεων Ασθενών πάνω στη φροντίδα ψυχικής υγείας

Απάντηση στην ΕΕ/Πράσινη Διακήρυξη: Βελτιώνοντας την ψυχική υγεία του πληθυσμού: προς μια στρατηγική στην ψυχική υγεία για την Ευρωπαϊκή Ένωση. (PDF)

Κόκκινη Διακήρυξη

Για τη βελτίωση της φροντίδας ψυχικής υγείας

Διακήρυξη Οργανώσεων Ασθενών

πάνω στη φροντίδα ψυχικής υγεία[1]

Απόδοση στα ελληνικά: Ματσουκατίδου Χρυσούλα[2], Ρεβύθη Ιωάννα[3], Άννα Εμμανουηλίδου[4]

Περιεχόμενα της Κόκκινης Διακήρυξης

1 Εισαγωγή

2 Ψυχική υγεία – κεντρική για τους πολίτες, την κοινωνία και τις πολιτικές

3 Η κατάσταση - ψυχική υγεία μια αυξανόμενη απειλή για την ΕΕ

4 Αναπτύσσοντας αντιδράσεις: πρωτοβουλίες πολιτικής στην ψυχική υγεία

4.1 Κινήσεις και δραστηριότητες ασθενών στο πεδίο της ψυχικής υγείας

4.2 Ψυχική υγεία στα κράτη-μέλη

5 Η ανάγκη για μια ΕΕ-στρατηγική στην ψυχική υγεία

6 Αναζήτηση λύσεων – επιλογές για δράση

6.1 Βελτιώνοντας τη φροντίδα ψυχικής υγείας

6.1.1 Τα σχήματα ομαδικής δραστηριότητας θα πρέπει να

αντικατασταθούν από εξατομικευμένα προγράμματα

6.1.2 Τα μέτρα πίεσης θα πρέπει να εξαλειφθούν

6.1.3 Η Ψυχοφαρμακευτική Βιομηχανία δεν θα έπρεπε να είναι

ιδιωτικοποιημένη

6.2 Προωθώντας την κοινωνική ένταξη των ψυχικά αρρώστων ή ατόμων με

αναπηρία και προστατεύοντας τα θεμελιώδη δικαιώματά και την

αξιοπρέπειά τους

6.3 Βελτιώνοντας τις πληροφορίες και τη γνώση για την ψυχική υγεία στην
ΕΕ

30 Μαΐου , 2006

Συγγραφέας/Κόκκινη δράση:

Jolijin Santegoeds, Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! - Ολλανδία

1 Εισαγωγή[5]

Αυτό το κείμενο αποτελεί μια απάντηση από πολλές οργανώσεις ασθενών προς την Πράσινη Διακήρυξη (βλ. Πράσινη Βίβλο) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Βελτιώνοντας την ψυχική υγεία του πληθυσμού: προς μια στρατηγική στην ψυχική υγεία για την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Αυτό το κείμενο-απάντηση ονομάζεται: «Κόκκινη Διακήρυξη: Για τη βελτίωση της φροντίδας ψυχικής υγείας»

Διακήρυξη οργανώσεων ασθενών πάνω στη μέριμνα της ψυχικής υγείας

Από την πλευρά των ασθενών, τα κινήματα ασθενών αποσκοπούν στο να δώσουν τη δική μας οπτική στη βελτίωση του συστήματος φροντίδας στο χώρο της ψυχικής υγείας.

Αυτό το κείμενο εκπονήθηκε από τις ακόλουθες οργανώσεις :

· Αctiegroep Tekeer tegen de isoleer !

· Stichting Time-out

· Clienten Centrum Zimburg

· European Network Users and Survivors of Psychiatry (ENUSP)

Σ’ αυτό το κείμενο, η χρήση των λέξεων «αρρώστια», «ασθενής»και «υγεία» ήταν αναπόφευκτη για μια αποτελεσματική επικοινωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι συγγραφείς σκοπεύουν να αποφεύγουν τη χρήση αυτών των λέξεων, όσο είναι δυνατόν, επειδή συχνά οι άμεσες αντιδράσεις σ’ αυτές είναι συναισθηματικές και ριζωμένες στο φόβο.

Μια ευτυχισμένη και εκπληρωμένη ζωή ξεκινά, όταν ο φόβος παύει πια να μας κυβερνά.

Η επιβίωση, η αγάπη και η συντροφικότητα, ο έλεγχος, η ελευθερία και η διασκέδαση, είναι πολύτιμα μέρη των ζωών μας, και οι ανισορροπίες σ’ αυτά τα πεδία μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στη σχέση μας με τους εαυτούς μας και τους άλλους.

Ευτυχία είναι να μεγαλώνεις συναισθηματικά. Για να μεγαλώσουμε χρειάζεται να αλλάξουμε, και τα λάθη είναι μέρος της αλλαγής, όταν μαθαίνουμε από αυτά.

Στην παράγραφο 6.3 συμπεριλαμβάνονται πληροφορίες επαφής.

2 Ψυχική υγεία – κεντρική για τους πολίτες, την κοινωνία και τις πολιτικές

Δεν υπάρχει υγεία χωρίς ψυχική υγεία.

Η ψυχική υγεία σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το κοινωνικό πλαίσιο ζωής ενός ατόμου. Άνισες κοινωνικές, σεξουαλικές, οικονομικές σχέσεις ισχύος είναι πολύ ισχυροί παράγοντες για την πρόκληση ψυχολογικών και ψυχιατρικών προβλημάτων. Για παράδειγμα, η βία, η κατάχρηση δύναμης, η παιδική κακοποίηση, η σεξουαλική κακοποίηση, τα τραυματικά γεγονότα, η απώλεια δουλειάς, η απώλεια φίλων, η κατάχρηση ναρκωτικών κ.τ.λ. είναι όλα κοινωνικές συνθήκες, που μπορούν να οδηγήσουν σε μια εκδήλωση ψυχικών προβλημάτων. Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων είναι μια πολύ προσωπική διεργασία.

Σε διαφορετικούς πολιτισμούς και διαφορετικές εποχές αναπτύχθηκαν διάφοροι τρόποι αντιμετώπισης του πένθους, της απώλειας, της ανασφάλειας, του θυμού κ.τ.λ.

· Η πολιτισμική ποικιλία στην αντιμετώπιση προβλημάτων δεν θα έπρεπε να εξαλειφθεί παγκοσμιοποιώντας τη φροντίδα ψυχικής υγείας.

· Τα κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνονται σαν κύριο θέμα στη φροντίδα ψυχικής υγείας.

· Μια αποκλειστικά ιατρική προσέγγιση στις ψυχικές ασθένειες δεν μπορεί να είναι επαρκής για τη λειτουργία ενός συστήματος ψυχικής υγείας υψηλής ποιότητας.

· Εξειδικευμένη φροντίδα ψυχικής υγείας σε πρόσφυγες και μετανάστες από άλλους πολιτισμούς είναι απαραίτητη.

3 Η κατάσταση – η ψυχική υγεία, μια αυξανόμενη πρόσκληση για την ΕΕ

Η ψυχική υγεία άπτεται πολλών πολιτισμικών προβλημάτων στην ενωμένη Ευρώπη. Πρόσωπα που υποφέρουν από ψυχικές ασθένειες αποκλείονται συχνά από την κοινωνία των «υγιών».

3.1 Φτωχότερες χώρες

Στις φτωχότερες χώρες υπάρχει ακόμα ένα υψηλό επίπεδο ταμπού και στίγματος.

Οι φτωχότερες χώρες γενικά χωρίζονται σε 2 ομάδες :

3.1.1.Ομάδα Έκτακτης Ανάγκης: περιλαμβάνει τις πιο φτωχές χώρες, που έχουν τεράστια οικονομικά προβλήματα και πολλούς θανάτους μέσα στον πληθυσμό (για παράδειγμα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη)

Οι ψυχιατρικοί ασθενείς από χώρες της Ομάδας Έκτακτης Ανάγκης κυρίως πεθαίνουν μέσα στα ιδρύματα, για να μπορέσει να ζήσει η εργατική τάξη. Αυτό είναι ένα σοβαρό οικονομικό πρόβλημα. Η σοβαρή αμέλεια, η σκληρή κακοποίηση, η έλλειψη φαρμάκων, η κακή διατροφή είναι πραγματικά προβλήματα προς επίλυση.

3.1.2. Ομάδα Κάτω του Μέσου Όρου: είναι οι χώρες των οποίων τα κύρια χαρακτηριστικά είναι: η υψηλή ανεργία, η χαμηλή κοινωνική ασφάλεια και η ανυπαρξία δικτύων ασθενών (για παράδειγμα στην Ελλάδα).

Τα δίκτυα ασθενών συχνά δε μπορούν, ή μετά βίας, υπάρχουν στις φτωχές χώρες, εξαιτίας της απειλής της ανεργίας, του κοινωνικού αποκλεισμού και της εξάρτησης. Οι άνθρωποι δεν μιλούν για τις αδυναμίες τους, έτσι υπάρχει ένα υψηλό επίπεδο ταμπού. Αυτό έχει να κάνει αρκετά με την έλλειψη κοινωνικής ασφάλειας.

3.2 Πλουσιότερες χώρες

Στις πλουσιότερες χώρες τα προβλήματα που σχετίζονται με την ψυχική υγεία είναι περισσότερο πολιτισμικά, και λιγότερο οικονομικά. Το κύριο θέμα είναι ο ορισμός της ψυχικής υγείας, που μολύνεται από αυτό που σκοπεύουμε να αποκαλούμε νεοφιλελεύθερη ερμηνεία του «πλούτου», που κάνει τον πληθυσμό απρόθυμο να δεχτεί «μη τέλεια» στοιχεία στο περιβάλλον του.

Αυτή η οπτική, σε συνδυασμό με τα κίνητρα του καπιταλιστικού μάρκετινγκ, που κάνει τα μεγάλα τραστ να αποσκοπούν στο να κατακτήσουν και να διευρύνουν κάθε ίντσα της αγοράς, οδηγεί σε μια κοινωνία που κατασκευάζονται τεχνητά όλο και περισσότερες ασθένειες. Μ’ αυτό τον τρόπο η ψυχο-προσανατολισμένη βιομηχανία δημιουργεί μια αγορά για τον εαυτό της, και τα συμφέροντα της αγοράς ισχυρίζονται διαστρεβλωμένα ότι κάνουν αυτό που είναι καλύτερο για μας, τον κόσμο, τους ασθενείς. (* βλέπε επίσης η ψυχοφαρμακευτική βιομηχανία δε θα έπρεπε να είναι ιδιωτικοποιημένη παρ. 6.1.3)

Παρατηρούμε μια συνοχή στην προσέγγιση της φροντίδας ψυχικής υγείας σ’ όλες αυτές τις χώρες στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

· Οι άνθρωποι που πάσχουν από ασθένειες ψυχικής υγείας συχνά αποκλείονται από την ευρύτερη κοινωνία (social society).

· Σε πολλές χώρες αποδίδεται ακόμα μια τεράστια ποικιλία ανεπιθύμητων ή παρεξηγημένων συμπεριφορών (όπως η επιληψία, η σεξουαλική ασυδοσία, η ομοφυλοφιλία, οι εναλλακτικές πολιτικές θεωρίες κ.τ.λ.) σε ψυχικές ασθένειες.

· Σ’ όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται ότι το σύστημα φροντίδας στο χώρο της ψυχικής υγείας στηρίζει έντονα ακόμα την άποψη «αυτό που δε βλέπεις, δεν υπάρχει».

· Η ψυχιατρική και το σύστημα ψυχικής υγείας συμπεριλαμβάνουν υπερβολικά λίγο στο σκεπτικό τους την ιδέα της πλήρους ανάκτησης της ψυχικής υγείας (recovery) από τους ασθενείς τους.

· Πολλές από τις αυτό-αποκαλούμενες θεραπείες είναι στην πραγματικότητα πράξεις βασανιστηρίων και παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ασθενών από τo σύστημα ψυχικής υγείας πρέπει να σταματήσει σήμερα.

Το σύστημα ψυχικής υγείας θα έπρεπε να εντείνει τις προσπάθειές του στην κατεύθυνση της ίασης και της αποκατάστασης.

4. Αναπτύσσοντας αντι-δράσεις: πρωτοβουλίες πολιτικής στην ψυχική υγεία

Μέσα στα ιδρύματα δεν υπάρχει γενικά αρκετά η δυνατότητα να δοθεί επαρκής φροντίδα και προσοχή στους ασθενείς. Γι’ αυτό το λόγο ασκείται βία και παρατηρούνται φαινόμενα κακοποίησης σε ψυχιατρικούς ασθενείς, νοητικά ανάπηρους, και ηλικιωμένους (με Alzheimer κ.τ.λ.).

Το σύστημα ψυχοκοινωνικής φροντίδας σχετίζεται άμεσα με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση της συγκεκριμένης χώρας και την ικανότητα επένδυσής της στην ποιότητα του συστήματος της ψυχικής υγείας.

· Η φτώχεια πρέπει να καταπολεμηθεί

· Αλλά η καταπολέμηση της φτώχειας δεν είναι καθήκον του συστήματος ψυχικής υγείας.

Στην Ιταλία οι ψυχίατροι επενδύουν πολλά λεφτά και ενέργεια στην επίλυση των προβλημάτων φτώχειας των ασθενών τους. Έτσι, εάν θεωρείσαι ψυχικά άρρωστο άτομο, θα λάβεις ένα «μισθό» και ένα σπίτι (και ίσως λίγη δουλειά). Αλλά στην πραγματικότητα, αυτό δεν έχει να κάνει σε τίποτα με την ιατρική, αυτά είναι ζητήματα που αποτελούν αρμοδιότητα των κοινωνικών υπηρεσιών. Στην Ιταλία είχαμε κάποτε το δικαίωμα να ζητήσουμε ένα διαμέρισμα μέσω επιτροπών, ή μια δουλειά, ή ένα επίδομα ανεργίας, αλλά τώρα αυτό δεν είναι πλέον πραγματικά εφικτό, εάν είσαι ένας ψυχιατρικός ασθενής, γιατί σε αυτή την περίπτωση, είναι η ευθύνη του ψυχιάτρου να τα οργανώσει όλα αυτά. Αυτό αφορά στους νέους νόμους που σταδιακά περνούν στην Ιταλία.

Έτσι, αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι ότι υπάρχει μια μετατόπιση της ευθύνης από την κοινωνική υπηρεσία στις ιατρικές κοινωνικές υπηρεσίες. Η ιατρική δε θα έπρεπε να έχει λόγο στα κοινωνικά ζητήματα… εάν κάποιος πάσχει από ασθένεια του πνεύμονα εξαιτίας φτωχών συνθηκών στέγασης, ο γιατρός δεν πρόκειται να του βρει ένα νέο σπίτι. Αλλά αυτό το πρόσωπο μπορεί, σε προσωπική βάση, να συγκεντρώσει ιατρικές βεβαιώσεις και να ζητήσει υποστήριξη από κοινωνικά ιδρύματα. Η ψυχιατρική επιθυμεί να σπάσει αυτόν τον άμεσο σύνδεσμο ανάμεσα στον πολίτη και την κυβέρνηση, και το καταφέρνει αυτό με την εσφαλμένη λογική της που βλέπει τους ανθρώπους ως «ανίκανους» ( «incapables», αυτός είναι ο νομικός όρος που χρησιμοποιείται στην Ιταλία). (βλέπε επίσης παρ. 6.1.2 ελαχιστοποίηση των μέτρων πίεσης)

Η ψυχιατρική αρνείται το πρόσωπο και τον ρόλο του ως ηθικού παράγοντα, και αυτό είναι η πιο σοβαρή προσβολή ενάντια στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Τα υπόλοιπα είναι απλά στρώματα καταπίεσης πάνω από αυτή την πυρηνική παραβίαση.

Από την αρχή της βιομηχανοποίησης, η καθημερινή ζωή έχει περιοριστεί στην παραγωγή, στην κινητοποίηση για κατανάλωση και στο πέταγμα σκουπιδιών, με ένα πρωταρχικό σκοπό: την αύξηση των χρημάτων και της ισχύος αυτών, που δικτατορεύουν τον κόσμο. Κανένας φυσιολογικός άντρας ή γυναίκα δε θα έκανε όλη αυτή την πνευματικά κουραστική αυτοματοποιημένη εργασία, εάν δεν υπήρχε μια μόνιμη απειλή.

Γι’ αυτό το λόγο η κύρια λειτουργία της ακούσια επιβεβλημένης ψυχιατρικής δεν είναι να βοηθήσει τους ανθρώπους – αυτή είναι μια τελείως ψευδής πρόφαση – αλλά να δώσει ένα σκληρό μάθημα σε ανθρώπινα όντα με κακή λειτουργικότητα, με σκοπό να εντυπωσιάσει και να σοκάρει ολόκληρο τον πληθυσμό (η επονομαζόμενη ειδική και γενική πρόληψη).

Οι εξαναγκαστικές θεραπείες βρίσκουν τις νόμιμες αιτιάσεις τους στο ιατρικό άλλοθι. Η ψυχιατρική πάντοτε αποτελούσε ένα κρατικό εργαλείο για συγκαλυμμένο κοινωνικό έλεγχο, και το ιατρικό άλλοθι είναι το μέσο με το οποίο μπορεί κανείς να παραβλέψει το νόμο, επικαλούμενος το «δικαίωμα στη θεραπεία».

Δεν υπάρχει ψυχική αρρώστια, μονάχα πόνος της ψυχής. Αυτό δεν αποτελεί ιατρικό ζήτημα και δεν θα έπρεπε να το χειρίζονται οι γιατροί. Εάν επιτρέψουμε τη διαιώνιση αυτής της διαλεκτικής, επικυρώνουμε ένα σύστημα εξαναγκασμού, το οποίο έχει τις ρίζες του στην Καθολική Ιερά Εξέταση. Οι ιεροεξεταστές υποστήριζαν ότι έσωζαν ψυχές, και η ψυχιατρική εμφανίζεται στο προσκήνιο, όταν αποσύρεται η Ιερά Εξέταση. Η σύνδεση μεταξύ Ιεράς Εξέτασης και ψυχιατρικής είναι ιστορικά τεκμηριωμένη.

Δεν εναπόκειται σε εμάς, τις οργανώσεις των ασθενών, να αποδείξουμε την ανυπαρξία των ψυχικών ασθενειών, είναι οι ΨΥΧΙΑΤΡΟΙ που πρέπει να αποδείξουν τους ισχυρισμούς τους.

Η ψυχιατρική ορολογία είναι πολύ σύνθετη στη φύση της, κυρίως επειδή μεταμφιέζει οτιδήποτε στο οποίο πραγματικά αναφέρεται (βλέπε 1. Εισαγωγή). Η ψυχιατρική ορολογία είναι ένα εργαλείο του ψυχιάτρου, ώστε να διατηρήσει μια ισχυρή θέση κοινωνικά.

Για παράδειγμα: Η ζημιά που προκαλείται από τους ψυχιάτρους ονομάζεται : ιατρογενής βλάβη.

Οι λέξεις παίζουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο στο σύστημα ψυχικής υγείας, και πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι ονομάζουμε τα «πράγματα» με το πραγματικό τους όνομα.

Η ίδια η διάγνωση αποτελεί ΤΟ στίγμα. Καμπάνιες όπως το Μηδενικό-Στίγμα από την EUFAMI (που σπονσοράρεται από εταιρείες φαρμάκων) φέρουν τις ιδεολογικές ρίζες όλων των στιγμάτων: την ιδέα ότι κάποιοι άνθρωποι είναι οργανικά άρρωστοι με έναν τρόπο που υπονομεύει τις ψυχικές τους ικανότητες.

Όλο αυτό το σενάριο λαμβάνει χώρα σε μια «νέα» μορφή ψυχιατρικής, που ισχυρίζεται ότι έχει εξελιχθεί σ’ ένα βιο-ψυχο-κοινωνικό επίπεδο ανάλυσης. Αυτό είναι μια παράλογη δήλωση που αποτελεί μια έξυπνη μανούβρα. Η ψυχιατρική ήταν βιο-ψυχο-κοινωνική στο παρελθόν, και το Ολοκαύτωμα αποτελεί απόδειξη αυτού: ομοφυλόφιλοι, Εβραίοι και όλοι οι «ακατάλληλοι» που δολοφονήθηκαν από ψυχιάτρους θεωρήθηκαν σύμφωνα με την Τριαδική διάγνωση: γενετικά ελαττωματικοί (βιο-), ψυχικά ανεπαρκείς και διεφθαρμένοι (ψυχο-), και κοινωνικά άχρηστοι και επικίνδυνοι (κοινωνικό).

Έτσι αυτή η «νέα» προσέγγιση είναι απλά μια μεταμφιεσμένη αναβίωση της παλιάς ναζιστικής ιατρικής ευγονικής προσέγγισης της «κοινωνίας». Αυτό δεν είναι κάτι καινούριο, είναι ανιχνεύσιμο από την Πολιτεία ακόμα του Πλάτωνα. Ο ελιγμός είναι ότι μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Αμερικανική και Ευρωπαϊκή κοινωνία, η ψυχιατρική άρχισε να διεκδικεί αποκλειστικά δικαιώματα επάνω στους ασθενείς της, αφήνοντας «εκτός δουλειάς» άλλους επαγγελματίες. Σήμερα η ψυχιατρική «ανοίγεται» στην αλληλεπίδραση και με άλλους επαγγελματίες (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, κ.τ.λ.). Έτσι αυτό το άνοιγμα είναι στην πραγματικότητα ένας τρόπος επέκτασης της εξουσίας πάνω στο άτομο στην εξουσία πάνω στην κοινωνία γενικότερα (με την υποστήριξη των φαρμακευτικών εταιρειών).

Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο, και όλο το εγχείρημα λαμβάνει χώρα στο όνομα της «ψυχικής αρρώστιας».

Δεν καλούμαστε να αποδείξουμε πως οι «ψυχικά άρρωστοι» άνθρωποι δεν είναι, εν τέλει, «επικίνδυνοι», ή κάτι παρόμοιο.

· Πρέπει να ισχυριστούμε ότι δεν υπάρχουν ψυχικά άρρωστοι άνθρωποι, αλλά απλά άνθρωποι που υποφέρουν με προσωπικούς τρόπους, οι οποίοι δεν πρέπει να υπόκεινται σ’ ένα ιατρικό καθεστώς λόγω των ιδεών και των συμπεριφορών τους.

Στις Πλουσιότερες χώρες, στις μέρες μας κυρίως εξαιτίας των καπιταλιστικών πολιτικών, συνηθίζεται να επιλέγεται ο φτηνός τρόπος στο σύστημα ψυχικής υγείας: η καταπίεση, αντί για τη φροντίδα, και ο εξαναγκασμός των ανθρώπων να πληρώνουν για μια μακρο-χρόνια θεραπεία, η οποία δεν έχει κανένα θεραπευτικό αποτέλεσμα για τους ασθενείς. Ένα σχήμα ομαδοποίησης είναι ένας εύκολος τρόπος να αξιώσεις κανόνες, και να διατηρήσεις τους ασθενείς περιορισμένους, με τον απώτερο στόχο να διατηρηθεί η τάξη στα ιδρύματα με υψηλά κόστη (* βλέπε επίσης 6.1.1 Τα ομαδοποιημένα θεραπευτικά σχήματα θα έπρεπε να αντικατασταθούν από ατομικά οργανωμένα προγράμματα ).

Στη βάση βρίσκεται ένα κύριο πολιτισμικό πρόβλημα, το οποίο σκοπεύουμε να ονομάζουμε «νεοφιλελεύθερη ερμηνεία της «προσωπικής ευθύνης». Είναι μια ιδέα που διαδίδει τον ατομικισμό στην κοινωνία, καλεί τους ανθρώπους να είναι ανταγωνιστές και να μην αλληλοβοηθούνται. Σε αυτό το νεοφιλελεύθερο κλίμα, το να καταδεικνύεις τα όρια της αποδοχής και το να αφήνει ο ένας τον άλλον να πέσει, η έννοια της «προσωπικής ευθύνης» θεωρείται πολύ πιο αποδεκτή, από το να προσπαθεί κανείς να βοηθήσει μια μη-εργαζόμενη, και χρήζουσα βοήθειας κοινωνική τάξη.

Οι πιο πραγματικές δυνάμεις και δεξιότητες των ανθρώπων αυτής της τάξης συχνά δεν γίνονται αντιληπτές και αποδεκτές, και η συμβολή τους στην κοινότητα τους δεν εκτιμάται και δεν ενθαρρύνεται.

· Η στάση απέναντι στους ψυχιατρικούς ασθενείς εν γένει, σ’ όλες τις χώρες, θα έπρεπε να βελτιωθεί, έτσι ώστε οι ασθενείς να μην είναι πλέον «άνθρωποι β’ κατηγορίας». Μπορούμε να επιτύχουμε κάποιες προόδους προστατεύοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα, ενθαρρύνοντας την ένταξη των ασθενών στην κοινωνία, δείχνοντας περισσότερο σεβασμό, μέσω λιγότερου στιγματισμού, κινώντας μια (δημόσια) συζήτηση γύρω από την κατανόηση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς.

· Η βία πρέπει να καταργηθεί.

· Από μια κοινωνική σκοπιά, βασισμένη στις ιδέες του πλουραλισμού και της κοινωνικής ενσωμάτωσης, θα έπρεπε να γίνουν προσπάθειες, ώστε να εξασφαλιστεί περισσότερη ανοχή και καλύτερη κατανόηση στις έννοιες «ανθρωπιά», «ευημερία» και «προσωπική ευθύνη» στην κοινωνία, και να αντικατασταθούν οι νεοφιλελεύθερες ερμηνείες αυτών των ιδεών.

· Θα έπρεπε να εκλείψουν τα καπιταλιστικά κίνητρα στην «αγορά της ψυχικής υγείας», και ο κλάδος της ψυχικής υγείας θα έπρεπε να παραμείνει δημόσιος, ώστε να μπορούμε να εστιάσουμε πλήρως στα ποιοτικά περιεχόμενα του συστήματος ψυχικής υγείας, με μόνο σκοπό: να κάνουμε το σύστημα ψυχικής υγείας περιττό. Γι’ αυτό το λόγο η ψυχοκοινωνική φροντίδα δεν ταιριάζει στις σύγχρονες καπιταλιστικές και νεοφιλελεύθερες στρατηγικές μάρκετινγκ (βλέπε επίσης 6.1.3 Η ψυχοφαρμακευτική βιομηχανία δεν θα έπρεπε να ιδιωτικοποιηθεί).

4.1 Κινήματα ασθενών και δραστηριότητες στο πεδίο της ψυχικής υγείας

Θα έπρεπε να υπάρχουν σε κάθε χώρα ανεξάρτητες Οργανώσεις Ασθενών, που εκφράζουν τα θεμελιώδη ζητήματα από τη σκοπιά των ασθενών.

Οι Ανεξάρτητες Οργανώσεις Ασθενών δίνουν τη δυνατότητα στους ασθενείς να :

- βοηθούν, να υποστηρίζουν, να συμβουλεύουν ο ένας τον άλλον, ανώνυμα εάν είναι απαραίτητο (εξαιτίας του στίγματος).

- συνεργάζονται σε θέματα και να βρίσκουν αναγνώριση

- ανταλλάσσουν πληροφορίες με την κοινωνία και τους επαγγελματίες

- δίνουν τέλος στα ταμπού αυξάνοντας την κατανόηση για τις ασθένειές τους

- αποκτήσουν ένα δίκτυο ενδυνάμωσης, που περιέχει πολύτιμη γνώση.

4.2 Ψυχική υγεία στα κράτη-μέλη

Όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να ενθαρρύνουν, να προστατεύουν και να υποστηρίζουν την ύπαρξη ποικίλων μορφών ανεξάρτητων οργανώσεων ασθενών.

Οι οργανώσεις ασθενών θα πρέπει παρακινούνται ώστε να παίξουν ένα σημαντικό ρόλο σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, όπως στην ίδια την ψυχική υγεία (συνεισφέροντας: με γνώση βασισμένη στην προσωπική εμπειρία, υποστήριξη, εκπαίδευση), ή στον προγραμματισμό προτεραιοτήτων, στρατηγικών βελτίωσης, ερευνών κ.τ.λ..

5. Η ανάγκη για μια ενιαία ευρωπαϊκή στρατηγική στην ψυχική υγεία

Η ανάγκη για μια ανθρώπινη στρατηγική στην ψυχική υγεία στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πολύ μεγάλη.

6. Αναζητώντας λύσεις- επιλογές για δράση

· Σταματήστε την παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καλύτερα σήμερα παρά αύριο.

· Σεβαστείτε τους ασθενείς και τα θεμελιώδη δικαιώματά τους.

Η ψυχική υγεία είναι μια ενότητα που σχετίζεται στενά με τις διαθέσεις, το χαρακτήρα, την αντίληψη και το υπόβαθρο ενός ατόμου (και για τον ασθενή νοείται ως βοήθεια) και γι’ αυτό το λόγο είναι απαραίτητη μια προσεκτική θεραπεία που βασίζεται στην ισότητα, την εμπιστοσύνη και την επικοινωνία. (βλέπε επίσης: «τα πιεστικά μέτρα θα πρέπει να εξαλειφθούν», παράγραφος 6.1.2)

Η αποτελεσματικότητα στη φροντίδα της ψυχικής υγείας ισοδυναμεί με την προσοχή σ’ αυτά που λένε οι ασθενείς.

· Πρέπει να εδραιωθεί όσο το δυνατόν γρηγορότερα μια καλή φροντίδα ψυχικής υγείας.

· Οι καλές πρακτικές στο σύστημα ψυχικής υγείας θα πρέπει να αξιολογούνται από τους ασθενείς, επειδή οι ασθενείς είναι οι λύδιες λίθοι της ποιότητας της φροντίδας.

· Η ΕΕ θα πρέπει να παρέχει χρηματοδότηση για έρευνα πάνω στις καλές πρακτικές.

· Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνει την ανάπτυξη και τη συνέχιση των καλών πρακτικών.

«Χτίζοντας πάνω σε καλές πρακτικές» θα πρέπει να σημαίνει ότι προστατεύεται η χρηματοδότηση για αποτελεσματικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, αξιολογούμενες από τους ανθρώπους που τις χρησιμοποιούν. Αυτό θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει υπηρεσίες που δεν είναι ειδικά για ανθρώπους με διαγνωσμένα προβλήματα ψυχικής υγείας αλλά που βοηθούν τους ανθρώπους με κοινωνικά προβλήματα, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν σε ψυχική αγωνία - π.χ. γραμμές βοήθειας και υπηρεσίες για συγκεκριμένα ζητήματα π.χ. στέγαση, ή για συγκεκριμένες ομάδες π.χ. πρόσφυγες και μετανάστες.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο δημιουργούνται προβλήματα, καθώς τα χρήματα για να ξεκινήσουμε νέα προγράμματα διατίθενται για δύο ή τρία χρόνια. Στο τέλος αυτού του χρονικού διαστήματος, καλές νέες υπηρεσίες πολλές φορές έκλεισαν, επειδή δε μπορούσαν να λάβουν περισσότερη χρηματοδότηση. Τα χρήματα διατίθενται μόνο για νέες υπηρεσίες. Μ’ αυτόν τον τρόπο σπαταλώνται πολλά χρήματα και κατακτημένη γνώση.

· Πιθανόν η καλύτερη επιλογή για να σταματήσει ο στιγματισμός των προβλημάτων ψυχικής υγείας είναι η πρόληψη όλων των εισαγωγών μέσω της ενσωμάτωσης της φροντίδας ψυχικής υγείας στην κοινότητα.

· Πρόληψη σημαίνει επίσης εξάλειψη των αιτιών των ψυχικών ασθενειών, που στην πραγματικότητα σημαίνει να σταματήσει η βία, η κατάχρηση εξουσίας, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η φτώχεια (έλλειψη ευκαιριών). Όλα αυτά δεν αποτελούν πυρηνικό καθήκον του συστήματος ψυχικής υγείας.

6.1 Βελτιώνοντας το σύστημα Ψυχικής Υγείας

6.1.1 Ο ομαδικός προγραμματισμός πρέπει να αντικατασταθεί από εξατομικευμένα προγράμματα

Τα μέτρα εξαναγκασμού αποτελούν μία παλιομοδίτικη συνήθεια, βασισμένη στην ιδέα ότι οι ασθενείς που εκδηλώνουν διαφορετική συμπεριφορά από άλλους, θα πρέπει να εκπαιδευτούν, ώστε να μάθουν να συμπεριφέρονται. Στο παρελθόν, το σύστημα ψυχικής υγείας είχε εγκαθιδρύσει καθημερινό ομαδικό πρόγραμμα δραστηριοτήτων για τους ασθενείς, όπως για παράδειγμα: ξύπνημα στις 7, πρωινό στις 8, δημιουργική θεραπεία στις 9. Όταν ο ασθενής είναι σε θέση να ακολουθήσει αυτό το σχήμα είναι «αρκετά θεραπευμένος» ώστε να ξαναγυρίσει στη κοινωνία.

Είναι ευρέως γνωστό ότι το κοινωνικό υπόβαθρο των ασθενών καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη κατάσταση της ψυχικής τους υγείας. Για παράδειγμα: παιδική κακοποίηση, σεξουαλική κακοποίηση, τραυματικά γεγονότα, απώλεια εργασίας ή φίλων, χρήση ουσιών κ.λ.π. αποτελούν όλα κοινωνικές συνθήκες, οι οποίες πιθανόν να οδηγήσουν στην εμφάνιση ψυχικών προβλημάτων. Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων είναι μία προσωπική διεργασία. Ωστόσο, ο ομαδικός προγραμματισμός δραστηριοτήτων δεν λαμβάνει υπ΄ όψιν τα αισθήματα του ασθενή. Για παράδειγμα: ο ασθενής πρέπει να είναι δημιουργικός στις 9.

Ο λόγος για τον οποίο γίνεται ο καθημερινός προγραμματισμός είναι κυρίως γιατί τα ιδρύματα ψυχικής υγείας αντιμετωπίζουν μεγάλη έλλειψη οικονομικών πόρων, σημαντική έλλειψη προσωπικού, έλλειψη ευελιξίας και βασικότερα έλλειψη επενδύσεων, γεγονός που οδηγεί σε μια ψυχοκοινωνική φροντίδα χαμηλού επιπέδου.

Ένα ομαδικό πρόγραμμα δραστηριοτήτων είναι ένας εύκολος τρόπος ισχυροποίησης των περιοριστικών κανόνων για τους ασθενείς, με απώτερο σκοπό να διατηρηθεί η τάξη στα ιδρύματα χωρίς υψηλό κόστος, δηλαδή με χαμηλές δαπάνες σε προσωπικό να συνεχίσει να λειτουργεί το σύστημα ψυχικής υγείας.

(βλέπε επίσης τα πιεστικά μέτρα θα πρέπει να εξαλειφθούν παρ.6.1.2 και η ψυχοφαρμακευτική βιομηχανία δεν θα έπρεπε να είναι ιδιωτικοποιημένη παρ.6.1.3)

Ένας επιπλέον λόγος που τα ομαδικά προγράμματα δραστηριοτήτων χρησιμοποιούνται ακόμα ευρέως είναι η έλλειψη εμπειρίας πλήρους ίασης ψυχιατρικών προβλημάτων. Οι ασθενείς απασχολούνται με δραστηριότητες σε αραιή βάση σύμφωνα με την πεπαλαιωμένη ιδέα για την «ανάρρωση».

Βαθύτερα επίσης υπάρχει το βασικό πρόβλημα νοοτροπίας, που σκοπεύουμε να ονομάσουμε: η νεοφιλελεύθερη ερμηνεία της «ατομικής υπευθυνότητας», (βλέπε 4 αναπτύσσοντας αντιδράσεις: πρωτοβουλίες διαμόρφωσης πολιτικής στη ψυχική υγεία).

Στο γενικότερο προγραμματισμό της θεραπείας η κύρια ενασχόληση με τον ασθενή συνίσταται στην υπαγόρευση των κανονισμών του ιδρύματος. Όταν οι ασθενείς δεν συμπεριφέρονται σύμφωνα με τους κανόνες θα εξαναγκαστούν να το κάνουν. (βλέπε τα πιεστικά μέτρα θα πρέπει να εξαλειφθούν παρ.6.1.2).

Με αυτόν τον τρόπο, οι ασθενείς δέχονται οδηγίες που τους «εκπαιδεύουν» ώστε να προσαρμοστούν σε ένα τυποποιημένο καθημερινό σχήμα. Δεν υπάρχει χρόνος για επικοινωνία στα προσωπικά θέματα εξ΄ αιτίας της έλλειψης προσωπικού. Το 2006 πολλοί ψυχιατρικοί ασθενείς αναγκάζονται να γίνονται εσωστρεφείς από μία θεραπεία που τους παραλύει. Σε αντίθετη περίπτωση δεν θα πάρουν εξιτήριο από τα ιδρύματα ψυχικής υγείας, που νοσηλεύονται.

Στην ολλανδική ψυχιατρική πράξη (1994, ίδρυμα ψυχικής υγείας νέων) υπάρχουν ακόμη συχνά μόνο 1 ή 2 βοηθοί σε αναλογία μίας ομάδας 10 ασθενών σε μία δραστηριότητα, όπως δημιουργικότητα ή αθλήματα, η οποία συντονίζεται από έναν επαγγελματία θεραπευτή. Ασθενείς που δεν ακολουθούν το σχήμα μένουν πίσω στο ίδρυμα, συχνά συνοδευόμενοι από έναν βοηθό.

Συνεπώς, σε ορισμένες συνθήκες το βοηθητικό προσωπικό αντιμετωπίζει μία ομάδα ασθενών από μόνο του, γεγονός που δυσκολεύει όλους να χειριστούν τα συναισθηματικά και συμπεριφορικά προβλήματα και το οποίο οδηγεί σε μία ποικιλία κρίσεων εντός του συστήματος ψυχικής υγείας.

Σήμερα βλέπουμε ακόμη παρόμοιες τάσεις στα σχήματα των ομάδων, για παράδειγμα στην Ολλανδία όταν μιλάμε για συμμετοχή των πελατών. Συμμετοχή των πελατών σημαίνει ότι οι ασθενείς πρέπει να έχουν την δυνατότητα να έχουν επιρροή στη δική τους θεραπεία με το να συμμετέχουν στο «επίπεδο σχεδιασμού» της θεραπείας τους και με τη δυνατότητα να επιλέγουν αν η συγκεκριμένη προσέγγιση είναι η κατάλληλη για την ανάρρωσή τους. Στην Ολλανδία αυτές οι «στιγμές του πελάτη» είναι δομημένες με τον εβδομαδιαίο σχεδιασμό ωρών συμμετοχής των πελατών, οι οποίες συχνά είναι μόνο συζητήσεις και επιφέρει ελάχιστη επιρροή στους ασθενείς.

Συμμετοχή των πελατών σημαίνει ότι θα έπρεπε να υπάρχει πάντα χρόνος για επικοινωνία, να δίνεται στους ασθενείς η δυνατότητα συμμετοχής στη διαδικασία της ανάρρωσης και να τους συμπεριφέρονται ως ισότιμα ανθρώπινα όντα, τα οποία έχουν κάτι να πουν όσον αφορά τη ζωή τους. Λέξεις-κλειδιά είναι η Ενδυνάμωση, η Ισότητα και η Συμμετοχή στην Ανάρρωση.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε στιγμή πρέπει να υπάρχει επαρκές προσωπικό, που να καθιστά δυνατή την επικοινωνία μεταξύ ενός ασθενή και ενός μέλους του προσωπικού.

· Τα ομαδικά σχήματα χρησιμοποιούνται στη πάλη των συμπτωμάτων, και δεν θεραπεύουν ψυχικές ασθένειες.

· Η μέριμνα ψυχικής υγείας θα έπρεπε να εστιάζει σε εξατομικευμένες θεραπείες ολοκληρωμένες με τη συμμετοχική συνεργασία του ασθενή και του βοηθού και ενδεχομένως και περισσότερων ανθρώπων όπως φίλων, συγγενών κ.α. (σε συμφωνία με τον πελάτη).

6.1.2 Τα μέτρα εξαναγκασμού και θέματα που πρέπει να εξαλειφθούν

· Ένα συμπέρασμα είναι το εξής: πρέπει να γίνουν όλες οι προσπάθειες που χρειάζονται για να σταματήσει η γενοκτονία των ψυχιατρικών ασθενών (η οποία συμβαίνει συνήθως σε μάχιμες περιοχές και φτωχές χώρες), όσο το δυνατόν συντομότερα. Αυτό δεν έχει σε τίποτα να κάνει με το σύστημα ψυχικής υγείας.

· Τα φτωχά κράτη έχουν το άλλοθι της άγνοιας, καθώς όλες οι λανθασμένες πρακτικές και η κακοποίηση των μέτρων εξαναγκασμού προκαλούνται από τη φτώχεια και την έλλειψη των ευκαιριών στην εγκαθίδρυση μιας καλής ψυχοκοινωνικής φροντίδας (βλέπε 3. η κατάσταση -ψυχική υγεία, μία αναπτυσσόμενη πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ένωση).

Αυτά τα φτωχά κράτη επομένως εξαιρούνται κατά έναν τρόπο από αυτό που συνιστά τη χρήση των πιεστικών μέτρων, όπως τα κελιά απομόνωσης, η ακινησία, η φαρμακευτική αγωγή, η περιορισμένη ελευθερία ή όποια άλλη ακούσια θεραπεία. Για ένα λόγο παραπάνω, γιατί τα φτωχά κράτη συχνά δέχονται τα πλουσιότερα κράτη ως καθοδηγητές στις πρακτικές τους.

Τα πλούσια κράτη έχουν την οικονομική δυνατότητα να εγκαθιδρύσουν και να προωθήσουν μια καλύτερη ψυχοκοινωνική φροντίδα, και όχι την καταπίεση, το βασανισμό και τον αποκλεισμό, φαινόμενα, τα οποία εξακολουθούν να συμβαίνουν.

Αντί μιας καλής φροντίδας σε πολλές περιπτώσεις γίνεται χρήση υπερβολικής βίας, ακόμα και στις αποκαλούμενες δημοκρατικές χώρες, τα πλούσια κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην συνέχεια αναφέρονται ορισμένα οικεία μέτρα εξαναγκασμού:

· Σωματικοί περιορισμοί , όπως κελιά απομόνωσης, ακινησία με λουριά και άλλα μέτρα που περιορίζουν την ελευθερία της κίνησης κ.λ.π. είναι βασανιστήρια ενάντια στους ασθενείς και που σχετίζεται περισσότερο με σκληρή αμέλεια παρά με ψυχική υγεία.

· Η χορήγηση φαγητού χωρίς συγκατάθεση βιώνεται ισότιμα με τον βιασμό. Είναι σκληρή παραβίαση της ακεραιότητας του σώματος.

· Η χορήγηση ψυχοφαρμακευτικής αγωγής χωρίς συγκατάθεση είναι χειρότερη από βιασμό. Είναι σκληρή παραβίαση της ακεραιότητας του σώματος και ακόμα χειρότερα: του μυαλού.

Ακόμη και επίσημες έρευνες σχετικά με τις αντιλήψεις των ασθενών στην ακούσια θεραπεία σημειώνουν ότι οι υποχρεωτικές θεραπείες μπορούν, μεταξύ άλλων, να προκαλέσουν αισθήματα εξευτελισμού, μοναξιάς και άγχους. Πολλοί ασθενείς περιέγραψαν τις υποχρεωτικές μεθόδους ως τραυματικές.

Είναι σαφές ότι τα μέτρα εξαναγκασμού είχαν χρησιμοποιηθεί αρχικά για να καλύψουν άλλες ανάγκες από αυτές της ψυχικής υγείας και αυτές οι πρακτικές ποτέ δεν σταμάτησαν πραγματικά, γεγονός που αποτελεί πραγματική τραγωδία.

Η Ψυχιατρική αρνείται το άτομο και το ρόλο του ως ηθικό παράγοντα και παραβιάζει τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτή είναι η σημαντικότερη προσβολή απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα. (ακόμη βλέπε 4 αναπτυσσόμενες αντιδράσεις: πρωτοβουλίες διαμόρφωσης πολιτικής στη ψυχική υγεία)

Το ψυχιατρικό επάγγελμα πρέπει να ακούσει το τι πιστεύουν οι ασθενείς για τη θεραπεία τους (συμμετοχή των πελατών) και να το χειριστούν με σοβαρότητα. Επειδή όταν οι επαγγελματίες χρησιμοποιούν μεθόδους εξαναγκασμού δεν λαμβάνουν καθόλου υπ’ όψιν τα αισθήματα των ασθενών είναι πολύ ΔΥΣΚΟΛΟ για τους ασθενείς να επικοινωνήσουν και για άλλα τραυματικά γεγονότα της ζωής τους. Όταν οι επαγγελματίες παροχής φροντίδας βλάπτουν τους ασθενείς – γεγονός, το οποίο αποκαλούμε επανατραυματισμό (re-traumatizing), αντί για θεραπεία -, οι ασθενείς αισθάνονται ιδιαίτερα παρεξηγημένοι και μόνοι. Δεν εμπιστεύονται πια το προσωπικό και ολόκληρος ο κόσμος τους καταρρέει, διότι δεν θέλουν να πάθουν κακό, θέλουν να βοηθηθούν και είναι φοβισμένοι.

Τα υποχρεωτικά μέτρα είναι επώδυνες αντιθέσεις μεταξύ στόχων και μεθόδων στη ψυχιατρική. Ασθενείς και προσωπικό θα έπρεπε να μιλούν για διάφορες θεραπείες και να συνεργάζονται στις θεραπείες, που οδηγούν στην ανάρρωση, και να μην αντιδρούν και παλεύουν ο ένας με τον άλλο.

Αυτό που αποκαλείται «ενεργή συμμετοχή» και «ενδυνάμωση» του ασθενή είναι λέξεις-κλειδιά στη βελτίωση της φροντίδας ψυχικής υγείας.

Οι επαγγελματίες στην ψυχιατρική πρέπει να έχουν πάντα τη δυνατότητα του χρόνου και του προγραμματισμού, να περνάνε χρόνο με του ασθενείς τους, να επικοινωνούν μαζί τους και να εκφράζουν κοινωνική αλληλεγγύη και υποστήριξη.

· Η ακούσια θεραπεία θα πρέπει να απαγορευτεί λόγω των βασανισμών, που αυτή σημαίνεο. Δεν αποτελεί «καλή πρακτική» και δεν θα έπρεπε να υποστηρίζεται από την ΕΕ.

· Ο ασθενής έχει το δικαίωμα να αρνηθεί τη θεραπεία.

Οι επαγγελματίες στην ψυχιατρική έχουν τη δυνατότητα να προλάβουν συμβάντα μέσω περισσότερης επικοινωνίας.

Πρόληψη σημαίνει: να αντιλαμβάνεσαι τα πρώιμα σημάδια της κρίσης, να ξεκινάς τη φροντίδα στα πρώτα στάδια και να προλαβαίνεις τη πραγματική κρίση. Αυτό είναι δυνατό με πολύ καλή επικοινωνία μεταξύ του ασθενούς και του περιβάλλοντός του, όπως με τη συμμετοχή της οικογένειας και των φίλων ή ενός καλά εκπαιδευμένου ή εξειδικευμένου προσωπικού (το οποίο περιλαμβάνει άτομα με γνώση βασισμένη στην εμπειρία).

Κάθε επικοινωνία σημαίνει περισσότερα σημεία και σήματα. Συνεπώς είναι πολύ σημαντικό το άνοιγμα στην κοινωνία και σε οποιαδήποτε μορφή ψυχοκοινωνικής φροντίδας.

Μιλώντας ο ένας με τον άλλο, μοιραζόμενοι γέλια, ζεστασιά, μουσική, αθλήματα, την ησυχία, κάθε πράξη αποτελεί αντικατοπτρισμό συναισθημάτων. Και δεν υπάρχει ζωή χωρίς συναισθήματα. (βλέπε 1 εισαγωγή και 4 αναπτυσσόμενες αντιδράσεις: πρωτοβουλίες διαμόρφωσης πολιτικής στη ψυχική υγεία). Η περισσότερη επικοινωνία συντείνει στην αύξηση της οξυδέρκειας των ασθενών στην πορεία τους για ανάρρωση ή αποκατάσταση.

Οι επώδυνες αντιθέσεις μεταξύ στόχων και μεθόδων δεν προκαλούνται από κακούς σκοπούς των σημερινών επαγγελματιών μέριμνας ψυχικής υγείας.

Υπάρχει μία τεράστια έλλειψη εξειδίκευσης εξ’ αιτίας της ιστορίας.

6.1.3 Η ψυχοφαρμακευτική βιομηχανία δεν θα έπρεπε να είναι ιδιωτικοποιημένη

Ο ορισμός της ψυχικής υγείας έχει μολυνθεί από αυτό που τείνουμε να αποκαλούμε νεοφιλελεύθερη ερμηνεία της «υγείας», η οποία κάνει τους ανθρώπους απρόθυμους να δεχτούν ατελή χαρακτηριστικά στο περιβάλλον τους.

Αυτή η άποψη παρακινεί επίσης τις ψυχοφαρμακευτικές βιομηχανίες να εγκαθιδρύσουν μία ολοένα και μεγαλύτερη ποικιλία ασθενειών και φαρμάκων. Αυτά τα φάρμακα συχνά έχουν βλαβερές παρενέργειες για τους ανθρώπους και το περιβάλλον.

Η επικέντρωση στα εμφανή χαρακτηριστικά των ασθενειών και στις παγκόσμιες λύσεις ενθαρρύνεται από τη λογική της αγοράς και από πολιτιστικά-οικονομικά συμφέροντα (βλέπε 3 η κατάσταση-ψυχική υγεία, μία αναπτυσσόμενη πρόκληση για την ΕΕ και 4 αναπτυσσόμενες αντιδράσεις:πρωτοβουλίες διαμόρφωσης πολιτικής στη ψυχική υγεία)

Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το ευρέως γνωστό γεγονός ότι το κοινωνικό πλαίσιο ζωής του ατόμου είναι ιδιαίτερα καθοριστικό για τη ψυχική του υγεία (για παράδειγμα όταν σχετίζεται με βία, μεγάλες ανισορροπίες, παιδική κακοποίηση, σεξουαλική κακοποίηση, τραυματικά συμβάντα, εξαρτήσεις κ.λ.π.)

Η νεοφιλελεύθερη βιομηχανική προσέγγιση αφορά στην ανάλυση των ανθρώπων ως τυποποιημένα ιατρικά άτομα και την κατάκτηση της αγοράς με παγκόσμια προϊόντα για όλους μας. Οι βιομηχανίες επιχορηγούν τις ιατρικές έρευνες στο χώρο της ψυχικής υγείας και η αγορά αυτοσυντηρείται με το να βρίσκει ασθένειες για τα χάπια της.

· Όσο ο τομέας της ψυχοφαρμακευτικής βιομηχανίας παραμένει ιδιωτικός, δεν πρόκειται να σταματήσει η ιατρικοποίηση της φροντίδας ψυχικής υγείας.

· Οι «αναπτυσσόμενες ασθένειες» στη βιομηχανία της ψυχικής υγείας ενδυναμώνουν τη νεοφιλελεύθερη ερμηνεία της «υγείας», που οδηγεί στον ατομισμό και βλάπτει την κοινωνία. (Επίσης βλέπε 4 αναπτυσσόμενες αντιδράσεις:πρωτοβουλίες διαμόρφωσης πολιτικής στη ψυχική υγεία).

Επίσης, τα φαρμακευτικά και ιατρικά σκευάσματα συχνά δοκιμάζονται παρανόμως στον πληθυσμό των φτωχότερων κρατών του κόσμου, όπως η Ινδία, η Αφρική, ώστε να μειωθεί το κόστος των πειραμάτων. Ωστόσο, η τραγική ειρωνεία είναι ότι, όταν αυτός ο φτωχός πληθυσμός υποφέρει από ασθένειες, είναι ζήτημα τύχης το αν θα επιβιώσει. Η πιθανότητα ότι αυτοί οι άνθρωποι θα πεθάνουν σε φτωχά ιδρύματα έχει αποδειχθεί μεγαλύτερη.

· Πρέπει να σταματήσει άμεσα ο παράνομος πειραματισμός των φαρμάκων. Από τότε που η ιδιωτικοποίηση οδηγεί τις εταιρείες να προσπαθούν να βγάλουν περισσότερο κέρδος, είναι αναμενόμενο ότι οι εταιρείες αυτές θα ψάξουν τα παράθυρα της νομοθεσίας, ώστε να βρουν τις φτηνότερες δυνατότητες αύξησης του κέρδους τους.

Συνεπώς, πιστεύουμε ότι ο τομέας της ψυχικής υγείας θα έπρεπε να είναι εξ ολοκλήρου δημόσιος και όχι ιδιωτικοποιημένος.

· Σύμφωνα με τελευταία ανάλυση φαίνεται ότι ο καπιταλισμός και ο νεοφιλελευθερισμός, όταν εφαρμόζονται στην κοινωνία και ειδικότερα στο χώρο της ψυχικής υγείας, οδηγούν σε αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας του πληθυσμού.

6.2 Προωθώντας τη κοινωνική ένταξη των ψυχικά ασθενών ή των ατόμων με αναπηρία και προστατεύοντας τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αξιοπρέπειά τους.

Οι ψυχικά ασθενείς δεν πρέπει να αποκλείονται από τη κοινωνία και δεν πρέπει να τοποθετούνται σε μεγάλα νοσοκομεία, όπου εκεί, προφανώς, συντελείται ο επανατραυματισμός τους.

6.2.1 Οι προτεραιότητες μας για την ημερήσια διάταξη της ΕΕ

1. Να σταματήσει η φτώχια

2. Να σταματήσει η βία

3. Να σταματήσει η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

4. Πρόληψη των ψυχικών ασθενειών.

5. Κλείσιμο των ψυχιατρικών νοσοκομείων, όπου οι ασθενείς δεν επιβιώνουν της υποτιθέμενης θεραπείας τους και αντικατάστασή τους με μικρότερου μεγέθους υπηρεσίες και καλύτερης ποιότητας φροντίδα.

6. Όσο περισσότερη ανάρρωση και αποκατάσταση είναι δυνατή

7. Απαγόρευση των ακούσιων θεραπειών.

8. Οι ασθενείς πρέπει να είναι οι θεμελιώδεις λίθοι αξιολόγησης της ποιότητας

της φροντίδας

9. Η εμπειρία να χρησιμοποιείται ως βάση για τη γνώση.

10. Υποστήριξη των οργανώσεων των ασθενών.

11. Εστίαση στη ψυχική υγεία του ανθρώπου, περισσότερο από όση στα

εξωτερικά χαρακτηριστικά των ασθενειών

12. Αποδοχή της ψυχικής ποικιλίας και πολλαπλότητας

13. Αποδοχή της πολυπολιτισμικότητας, της ψυχικής πολυμορφίας και πολλαπλότητας

14. Να δοθεί σε όλους τους ασθενείς το δικαίωμα της άρνησης της θεραπείας τους

15. Να γίνουν ειδικές προσπάθειες ώστε να υπάρχει παροχή καλής φροντίδας στους ψυχιατρικούς ασθενείς στα φτωχά κράτη, σε μάχιμες ζώνες, καθώς επίσης για πρόσφυγες και μετανάστες

16. Η ψυχοφαρμακευτική βιομηχανία δεν πρέπει να είναι ιδιωτικοποιημένη

17. Δημόσιο σύστημα ψυχικής υγείας

18. Τελικά η φροντίδα ψυχικής υγείας θα πρέπει οπωσδήποτε να γίνεται μέσα στη κοινωνία και από τη κοινωνία.

6.2.2 Οι προτεραιότητες μας στη βελτίωση της ποιότητας μέσα στα ιδρύματα ψυχικής υγείας:

19. Όχι μεγάλης κλίμακας ιδρύματα ψυχικής υγείας με εκατοντάδες ασθενείς

20. Η φροντίδα ψυχικής υγείας να βασίζεται σε μικρής κλίμακας κοινότητες με σεβασμό στις ατομικές ανάγκες.

21. Όχι ομαδικά σχήματα, αλλά εξατομικευμένα προγράμματα διαμορφωμένα μέσα από συνεργασία

22. Να γίνεται χρήση της βασισμένης σε εμπειρία γνώσης και της συμμετοχής των πελατών.

23. Η συμμετοχή των πελατών να είναι δυνατή κάθε ώρα: οι βοηθοί θα πρέπει να έχουν πάντα το χρόνο να συζητήσουν για οτιδήποτε

24. Να εξαλειφθεί η χρήση των μέτρων εξαναγκασμού.

25. Οι ασθενείς να αποφασίζουν αν η συγκεκριμένη μορφή φροντίδας τους βοηθάει.

26. Οι ασθενείς έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν μία θεραπεία.

27. Να γίνει προσπάθεια να διατηρηθεί μια επικοινωνία βασισμένη στην ισότητα μεταξύ του ασθενούς και του προσωπικού.

28. Να βασιστεί η φροντίδα της ψυχικής υγείας στην επικοινωνία, ισότητα, εμπιστοσύνη, να υπάρχει προσοχή προς τα συναισθήματα των ασθενών και ως στόχοι να ορίζονται η ανάρρωση, η αποκατάσταση και η κοινωνική ενσωμάτωση.

29. Όχι αποκλεισμός, αλλά περισσότερη συντροφιά στους ανθρώπους με ψυχικές ασθένειες.

30. Περισσότερη προσβασιμότητα σε κοινωνικές επαφές και περισσότερες ευκαιρίες για τους ασθενείς, να συμμετέχουν στη καθημερινή ζωή της κοινωνίας.

6.3 Βελτιώνοντας τις πληροφορίες και τη γνώση για τη ψυχική υγεία στην ΕΕ

Για όποιες πληροφορίες μπορείτε πάντα να έρθετε σε επαφή με τις παρακάτω οργανώσεις ασθενών:

Jolijn Santegoeds, Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!

Διεύθυνση: Tellgenstraat 78, ταχυδρομικός κώδικας: 5652 ΝΤ,

Πόλη: Eidhoven

Χώρα: Ολλανδία (The Netherlands)

Τηλέφωνα: +31/040-2515342 κινητό: +31/ 06-47018432

E-mail:tekeertegendeisoleer@hotmail.com

Αγγλικό webside:http://home.tiscaili.nl/antisosite/international_message_board.htm

Full webside (NL):http://www.antisosite.tk

Marietje Lemmens, Stichting time-out

Διεύθυνση: Princess Christinalaan 14, ταχυδρομικός κώδικας: 6301 VX,

Πόλη: Valkenburg aan de Geul,

Χώρα: Ολλανδία (The Netherlands)

Τηλέφωνα: +31/043-6013857 κινητό: +31/ 06-47018432

E-mail:marietjelemmens@xs4all.nl

Full webside (NL):www.stichting-time-out.nl

Δρ. Jan Verhaegh, Clienten Centrum Limburg/ Εκπρόσωπος και Μέλος του Συμβουλίου του Βορειοδυτικού τομέα του Ευρωπαϊκού Δικτύου Χρηστών και Επιζήσαντων της Ψυχιατρικής (Network Users and Survivors of Psychiatry ENUSP)

Διεύθυνση: Prinses Christnalaan 14, ταχυδρομικός κώδικας: 6301 VX,

Πόλη:Valkenburg aan Geul

Χώρα: Ολλανδία (The Netherlands)

Τηλέφωνα: +31/043-6013857

E-mail:janverhaegh@xs4all.nl

Full webside (NL): www.stichting-time-out.nl

---

[1] Πρωτότυπος τίτλος: «Red Paper on improving mental health care: Declaration of Patients Organisations»

[2] Ψυχολόγος

[3] Ψυχολόγος

[4] Κλινική Ψυχολόγος, Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών, Θεσσαλονίκη

[5] Κατά τη μετάφραση τηρούνται οι υπογραμμίσεις και οι έντονες γραμματοσειρές του πρωτότυπου.